Page image — the source of record
Machine transcription
(١٦)
عجائب البلدان و حدودالعالم نوشته شده يعنی از شهرها وولايات ودهات اقاليم هفتگانه بترتيب
حروف تهجی بحث ميراند و در آن بعد از آنكه شهرهای مبداء بحرف الف را بپايان ميرساند در
شروع حرف (ب) ابتدا از بلخ ميكند و درظرف ۱۰ ورق از خصوصيات اين شهر باستانی و تاريخ
مزار شريف وسوانح بزرگانيكه در آن سرزمين آسوده اند شرح و بسط ميدهد .
از جميع كتابها ئيكه نام برديم اين كتاب زيادتر بابت روضه شريف و سوانح كشف وروداد
آن دارای معلومات است زيرا مؤلف اين كتاب ( رساله بيان مدفن ) را كه ملا عبدالغفور
لاری خليفه حضرت مولانا جامی رحمه الله در بابت كشف روضه شريف تأليف نموده اند در دست داشته (۱)
(۱۱) خامس وليعزيل در مفتاح التواريخ مينويسد : ـ در كتابی ديده شد كه خواجه خيران
كه از قرای بلخ است مرقدش در آنجا است در زمان سلطان سنجر ماضی بن ملكشاه سلجوقی والی
بلخ جميع اعيان شهر را طلبيده مشورتی در ميان نهاد و از روی تواريخ نيز تعين يافت كه مدفن
او در همين زمين است بعد از توجه و تردد ، حفره ظاهر شد كه در ميان آن لوحه از سنگ سفيد پيدا
شد دريك صفحه آن لوح اين چند عبارت منقوش بود «هذا قبر اسدالله اخ رسول الله علی ولی الله»
و سلطان حسين ميرزا والی هرات برمرقد او عمارت تعمير ساخته (۲)
از شهادت حضرت شاه رض | بعد ازين واقعه هائله و فاجعه مؤلمه يعنی شهادت شاه ولايت
| مآب بجای آنكه اختلافات تخفيف گيرد و قلوب مخالفين
تا نقل تابوت شان بسوی بلخ | تسلی پذيرد ، پرده از روی كار بر افتاده ، و دشمنی بنی اميه
و بنی هاشم جدی تر گرديد . يعنی امويان بنی هاشم را سد راه حكمروائی خود دانسته ، و بباين صرافت
افتادند كه هر طور شود آنها را از اقتدار بر اندازند ، از طرف ديگر، هاشميان نيز كه بعد شهادت
حضرت شاه مردان رضی از دست امويها بمانم امام حسن ، و امام حسين رضی الله عنهما با چشم تر نشسته
ظلم و اجحاف طاقت فرسا كشيده بودند ، آرام نمانده در خفا بر عليه امويان بسازش افتادند .
از بين ذريات بنی هاشم ، اولادان حضرت شاه رض و حضرت عباس رض ( كاكای پيغمبر ص) كه حق
اولويت داشته ، و بنا بر قرابت شان بحضرت رسول كريم ص خودها را بخلافت و امامت امم اسلام
ذيحق ترميدانستند ، در زمين هائی كه از مقام خلافت و اداره امويان بقدر كافی دور بود
اعوان و گماشتگانی ميفرستادند تا بنام خونخواهی حضرت امام حسين رضی و انتقام از امويها
مسلمين و پيروان حضرت پيغمبرص را بر انگيختانده و خلافت امويها را واژگون سازند .
(سليمان ابن صرد) (مختار بن عبيده ثقفی) از همين گماشتگان و سيطره هائيست كه بدعوت
خاندان نبوت قيام ورزيده و ناكام شده اند .
هر گاهيكه دعوت يكي از خاندان نبوت توسط داعيان آنها افشاء ميشد امويها فوراً برعليه
طرفداران وی قيام ورزيده و برای اعدام اماميكه بانی اين امر شده ميبود در خفا و ملا بدسايس
چندی توسل ميجستند .
اما اين وضعيت بجای آنكه بنی هاشم را مأيوس ومتقاعد ساخته بتواند بيشتر بر حس انتقام
(۱) چون ما از ركنهای ديگر اين كتاب سراغ نداريم و در هيچ جای اين ركن هم نام اصل
كتاب برده نشده لهذا در مراجعات خويش اين كتاب را مؤلفه محمد مومن بلخی ياد خواهيم كرد .
(۲) صفحه ۱۲ سطر ۲۸ مفتاح التواريخ طبع نولكشور سنه ١٢٨٤
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.