Page 87

(۸۰) لاهور رفت (۱) .گریگور نظریه دارد که صرف دیوان سنگ باعث نجات و خلاصی شاه شجاع گردید و میگوید « خانم شاه شجاع الملک که عموماً بلقب وفا بیگم یاد می شد کوه نور را بمحکوم جهانداد که شوهرش را از بند رهایی بخشد که در آنوقت نزده طامحمدخان محبوس و در دیوان شاه مذکور را رهایی بخشیده و با خود یکجا لاهور برد » (۲) قراریکه قبلاً تذکار یافت دوست محمدخان برادرش فتح خان را از گذاشتن و آزاد کردن المامحمدخان برادرعطا محمدخان منع نمود و او را از عاقبت وخیم آن اطلاع داده بود ولی وزیر رأی او را نپذیرفت ولوبا بالاخره موقعی رسید که وزیر از خطای خویش متأثر و از کردهٔ خویش پشیمان گردید زیرا غلام محمد ان در اثر تحر یک وقت ور نجت سنگه به برادر سومی جهانداد خان که قلعه اتک را در دست داشت اصرار نمود که قلعه مذکور به رنجت سنگه بسپارد شد (۳) درعوض این نقطه مستحکم که بدره اندس حکمرمها بود جهانداد خان بغوض زیادی يك «جاگیر» را در پنجاب قبولدار شد. (٤) اذا در ماه مارچ ۱۸۱۳ دیباسنگه را که او نیز در میساورت وقوت اتك بسرمی برد اجازه داد که با یکدسته عسکر که در مقابل کام و انغملبر منزل به دا و بفورد احتیاجاً باشود گرفته و محاذ مذکور بنام رنجیت سینکه متصرف گردد. بعد از آن حکمران لاهور حكيم عزيز الدين ۱ هستری آف دی سکیه جلد اول صفحه (٦٩) قرار بنظريهٔ بورس فتح خان او را آزاد ساخت فریر هستری آف دی افغانسز صفحه ١٤٣ ۲) دی آرمی آف دی اندس صفحه ٣٩٥ ٣) موهن لا (لایف آف امیر دوست محمد خان جلد اول صفحه ٨٦) کنولی میگوید که جهانداد را فکر انتقام وحید مجبور ساخت که قلعه مذکور را فروشد) جورنی تودی نارت آف اندیا جلد دوم صفحه ٢٦٧) درد ليك پر نسیپ میگوید که او قلعه را از دست خود برای اینکه بعد از مغلوب شدن درش ناامید گردیده و به تنهایی نمیتوانست در مقابل فتح خان ایستادگی کند (اوریجن آف دی سکهـ پاوران دی پنجاب صفحه ٩٠) (٤) کونولی كتاب قيل الذكر صفحه ٢٦٧ پر نسب كتاب فوق الذكر صفحه ٩٠ بهر كف موهن لال در ین نظریه اختلاف داشته و طرفدار بیانات قیل الذکر نیست زیرا میگوید که جهانداد خان مبلغ یک لک روپیه در بدل فروش قلعه اتک گرفت و دیگر مورخین نیز نظریهٔ او را تائید میکنند چنانچه مسیون میگوید که قلعه مذکور در بدل مال گذاشته شده (جورانزال اوجستان ، افغانستن ایندوی پنجاب جلد سوم صفحه ٢٨) هو گه میگوید که رنجیت سنگه این محاذ قیمتی را در بدل يك فریبانی خیلی بی قوت یعنی یک لک روپیه بدست آورد (دی آرمی آف دی اندس صفحه ٣٩٦) فریزنیر در این نظریه شريك شده و میگوید که (جهانداد خان در بدل يك لك روپيه اتك را از دست داد) و علاوه میکند که رنجیت سنگه نیز (وعده یی را با او کردکه خواهشات او را متسلی بسازد) (هستری آف دی افغانز صفحه ١٤٩) ازینجا معلوم میشود که جهانداد خان در عوض اتك علاوه بر گرفتن يك جاكير مبلغ يك لك روپيه نيز گرفته است .