Page 22

(١٥) در نتیجه مصادمه قشون همایون و زمانشاه خانم پاینده خان که نه تنها در عقل فوق العاده و از همه اقران برتری داشت بلکه در شجاعت نیز مانند یك مرد حصه گرفته بود از رخ پرده برافگند ، شمشیری گرفته براسپی سوار شد و روی بسوئی آورد که شهزاده قیصر محبوس بود او را آزاد کرد و بر همه داند که مشارالیه وارث حقیقی تخت زمان شاه است . درعین حال مرتضی خان داماد پاینده خان خود را بشهر افگنده و شروع کرد بغور و چپاول تجارتخانه ها اما حشوی او دخالت کرده او را زخمی کرده بزندانش انداخت و محض پرویداوی شاه عبدالستار فقیری ازوی در گذشت (۱) در عین حال مشکلات حمله شامراد بربلخ وتسخیر آن مقام نیزحل گردید چه شاه مراد سفیری بزمانشاه فرستاد و وعده کرد که از مقامات متصرفه صرف نظر می کند و خواهش نمود که زمان شاه باوی قرار مصالحتی که پدرش تیمور شاه نموده بود رفتار بنماید . زمانشاه پذیرفت و امنیت برقرار گردید (۲) پس از آن زمانشاه توجه خویش را بطرف تسخیر کشمیر منعطف نمود . چه کشمیری ها در اواخر سال ۱۷۹۳ م و اوائل ١٧٩٤ م از اطاعت سر پیچیده بودند. زمان شاه بحمله رفت و در آنجا خراجی که ببالغ (٢/٤٠٠/٠٠٠) روپیه میشد از طرف امرا بحضورش تقدیم گردید (۳) در اثنائیکه زمانشاه در سند حضور داشت اطلاع یافت که برادرش محمود میرزا با قشون کافی مارش نموده در صدد است که رابطه او را از افغانستان قطع بنماید زمان شاه آهنگ عودت نمود محمود میرزا در سلسله کوه سیاه بقه توقف نمود تا اینکه هر دو لشکر در مقام غورك که بر ساحل رود هلمند و در بین زمین داور و گیر شك است باهم ملاقی شدند . جنگ تا پانزده ساعت اشتعال داشت، اما بالاخره محمود میرزا مجبوراً عقب نشست بجسم بهمرامی چند نفر محافظین براه رفت و بعد عزم هرات بست و بسلامت رسید زمان شاه خونی جهت تسخیر فراه فرستاد و خود براه قندهار عازم پشاور گردید . این وقت یعنی انجام سال ۱۷۹٥م زمانشاه بار دیگر توجه خویش را بسوی پنجاب معطوف ساخت مشار الیه از پشاور عبور کرد و به اتك رسید و ازینجا رود اندلس را بواسطه جسری عبور نمود (٤) و هنوز هشتاد میل بطرف لاهور طی نکرده (٥) بود که (۱) ـ صفحه ۸۹ ـ ۹۰ تاریخ احمد شاه درانی مولفه شیرازی و فصل سی و یکم تاریخ احمد شاه درانی مولفه عبدالکریم . (۲) سلطنت کابل صفحه ٥ - ٥٦٤ مولفه الفنستون . (۳) نسخه فوق صفحه ٥٦٤ فریبر گوید که زمانشاه سیصد هزار پوند را که محض يك ثلث همه مبلغ میشد پذیرفت . این مبلغ از انجهت پذیرفت که درین هنگام بودن او بجای های دیگر لازم بود چه محمود برادرش بغی کرده بود . (٤) سلطنت کابل مولفه الفنستون صفحه ٥٦٩ (٥) میجار لاورنس گوید اگر بر نجیت سنگه بازمان شاه مقابل نمیگردید خیلی مهم است . چه رنجیت سنگه چنین سیاستی اتخاذ نمود و مناسب دید که میدان پنجاب را برای پیشرفت این فاتح گذاشته وقسمت خود را آنطرف ستلج بیازماید جلد اول صفحه ٥٠ ـ ٢٤٩ - سفرهای یك افسر در خدمت رنجیت سنگه .