Page 557

(١٤) شمال هندوکش به سرحدات تاریخی آن رسانید و بر اصل خاك كشور منتصر فاتی هم افزود بطرف غرب متوجه شد. چون اپوتیدم میدانست که درین طرد « پارتیا » جزء ولايات جغرافائی وتاريخي آريانا است و وحدت خاك آريانا جزء پروگرام اساسی اداری او بود، بی درنگ متوجه اجرای کار شد. چون دولت پارتی را انتيوكوش سوم حين مسافرت حربی بطرف شرق مضمحل ساخته بود ومخصوصاً درین وقت موجودیت بارزی نداشت اپوتیدم موقع را خیلی مساعد يافت و در ٢٠٦ ق م رود اریوس ( هری رود ) را عبور نموده داخل خاك پارتیاشد و علاقه « استوئن Astauene » ، « اباوارتی کن Apavartikene » ازخاكپارتيا جدا كرد وازآن،واياات بنام های«تیپوریاTapuria » در حوزۀ اترك عليا و « تراكزبان Traxiane » در حوزۀ كشف رود بنیان آورد. « سر پرسی سایکس » درین مورد می نویسد كه « اپوتیدم در ٢٠٦ ق م بر پارتیا هجوم آورده از علاقه «استوئن » ومناطق مجاور آن بنام های ( تپوری) و ( ترا کزیبان ) ولایت باختری ساخت و مرکز آن «سوزیا Susia » یا شهر طوس بود . (١) اپوتیدم مرد شمشیر و اداره هر دو بود تنها به فتح يك علاقه خوش نمیشد بلكه به حسن اداره آن بیشتر اهمیت میدادچون دامنه قلمرو آریانا بطرف غرب به حدود تاریخی خود رسید از ولایات « استوئن » و « تر کزیان » و مارچیان ( مرو ) و اراضی که بین مارگوس ( مرغاب ) و اریوس ( هری رود ) سفلی واقع است و روی هم رفته علاقه خیلی وسیع وشاداب و حاصل خیزی را تشكیل میدهد يك نایب السلطه كی با اماتی تشکیل کرد « تارن » و « سر پرسی سایكس » هر دو به این عقیده موافق اند و می نویسند که اپوتیدم پادشاه باختر پسر خویش « انتیماکوس Antimachus » را در قلمرو مذكور امیر مقرر کرد. مرکز این امارت احتمالاً ما رو شاق حالیه بود (١) صفحه ٩٠ جلد اول تاریخ افغانستان.