Page 407

(٣٨٦) ممکن بعضی ها بگویند که اسکندر وقتیکه از اسکندر یه قفقاز حرکت می کرد از راه گل بهار و خاواك عبور نموده است. این نظریه هم داخل فرضیات می آید لیکن قبول آن باین جهت مشکل بنظر می آید که حرکت اسکندر مصادف با اول بها ربود درین وقت خاواك برف دارد و برای عبور قشون خطرنا کست. حالا تکه از دهن درهٔ غوربند تا سیاه گرد تقریبا دو از ده کروه است و از راه درهٔ کوشان به آسانی با ندراب رفته میشود و برای رونده که با ندراب و اصل شد با تعقیب مجری رودخانه آن که به «دوشی» با آبهای بامیان و کامرد یکجا میشود ورودخانه قندوزرا تشکیل میدهد دیگر اشکالی برای رفتن صفحات باختر باقی نمیماند. رودخانه قندوز بعد از دوشی بدامنه تپه های جنوب و جنوب شرقی کیلکی واصل شده از پای رشته کوه جنوب پلخمری که آخرالذکر شمالی ترین دامنهٔ هندوکوه است گذشته دهن غوری را آبیاری میکنند. و چون راه خط سیرش را بطرف غرب سلسله تپه ها گرفته تغییر جهت داده از میان تپه ها بطرف بغلان که بسمت شمال پل خمری واقع است خم میشود. از بغلان تقریباً بخط مستقیم بقندوز واصل و به نقطه که آنرا «قلعه ذال» گویند بدریای آمو می ریزد . (۱) ازروی دلائل فوق میتوان حکم کرد که اسکندر از راه درهٔ کوشان گذشته که اگر امروز خط سیر او را تعقیب کنیم از مقامات ذیل می گذریم : چاریکار، اوپیان، پل متک، درهٔ غوربند، برج گلجان، سیاه گرد، درهٔ کوشان، اندراب. در موقع صعود بکوههای هندوکش قشون اسکندر با برف و یخ زیادی بر خورده عده کثیری از ایشان تلف شد و مابقی با بسیار سختی جان بدر بردند. گرسنگی وقحطی نیز در ظرف مدت شانزده روز کوه پیمائی در تکلیف و زحمت ایشان ازدیاد نموده بود. تاریکی، غبارو مه در بالای کوهها نیز اندازه بر سختی مسافرت شان می افزود و همین ابرو مه مانع می شد که سپاهیان یکدیگر را ببینند. ممکن است (۱) مقاله قندوز تالیف آقای کهزاد