Page 384

( ٣٦٣ ) در مقابل موسس دولت هخامنشی بدون اداره کدام سرکرده و پادشاه مقتدر نمیشود اگرچه سیروس حاشیه غربی و بعضی حصص صفحات شمال و حتی قسمت های جنوب شرقی آریانا راهم فتح نمود ولی این فتح به قیمت جان او تمام شد. یعنی یا « دربیک ها » که دین ایشان را از طوایف شرقی آریانا میداند او را بضرب تیری هلاك ساخت و یا در صفحات شمال در مرغاب کشته شد . پوره معلوم نیست که بعد از سیروس تا زمان داریوش وضعیت هخامنشی ها در آریانا چطور بوده از قشون کشی های مجدد داریوش و جنگ های چندین ساله او معلوم میشود که فتوحات سیروس نتوانست سلطهٔ هخامنشی را در آریانا قائم سازد چنانچه تا آخر با او جنگیدند و او را کشتند بعد از مرگ او طبیعی آمریت بدست شاهان محلی بود اگرچه بارد یا پسر كوچك خود را هم زمانی نایب الحکومه ساخته بود ولی مناقشه هائی که ما بین او و برادرش بود به آرامی خاطر حکومت نتوانسته و خودامرا و روسای محلی تمام اقتدار و نفوذ را در دست داشتند تا اینکه شاهی فارس به داریوش اول رسید . مشکلاتی که برای داریوش در تمام نقاط مفتوحه ومخصوصاً در آریانا عرض اندام نمود پیشتر اشاره شد لشکر کشی های او دفعه دیگر در آریانا ثابت میکند که تهاجمات سیروس جز آمد و رفتی درین کشور کوهستانی نبود که پس رفتن آنهم صورت نگرفت داریوش با لشکر کشی های خود دامنه فتوحات را نسبت به سیروس وسعت بخشید و علاقه سند را نیز فتح کرد . میگویند داریوش تحت ریاست یکنفر یونانی موسوم به سیلاکس Sylax هیئتی فرستاده بود که از راه دریای کابل به سند واصل شدند ومعلوماتی در دلتای سند بدست آوردند برای اینکه باشندگان آریانا بیشتر مزاحم او نشوند خاك مملكت رابيك عده ولایات تقسیم کرده و در هر کدام حکمرانانی چه از طرف خود و چه از میان خود اهالی برگماشت و باج و محصولاتی بر هر حصه علیحده تعین نمود . این وضعیت در زمان اولاده او خشایار شاه وارد شیراول وغیره تازمان داریوش سوم دوام داشت .