Page 294

( ۲۷۳ ) اوستائی و پهنائی حدود آن و چه از نقطه نظر تعیین قلمرو حکمر فر مائی سلاطین باختری که در اوستا از آنها تذکاری رفته در خور مقام و اهمیت بزرگ است راجع به مسایلی که بالا بیان شد از هر پهلوئی که به دقت نگاه شو د بطور مطلوب روشنی می اندازد . چیز مهمی که قابل ملاحظه است این است که این شانزده قطعه زمین به چهار طرف هندوکش پیوست و متصل بهم واقع شده و پراگندگی از هم ندارد و مجموع هر شانزده آن به طور دقیق حدودی را در بر میگرفت که جغرافیه نگاران و مورخین كلاسيك برای آریانا داده بودند . علاوه بر شانزده قطعه زمینی که در فر گرد اول « وندیداد » شرح یافته و از مجموع آن مملکت وا حدى بمیان می آید بعض قسمت های دیگر اوستا راجع به کوهها ، قلل مرتفعه بلندی ها ، رودخانه ها دریاچه ها که همه بلاشبهه داخل همین شانزده قطعه زمین مساعداند بصورت دقیق صحبت میکند ( ۱ ) مثلاً « زمیاد یشت » یا پشت نوزدهم از فقره اول تاهشت بیش از چهل کوه را نام می برد که همه آن داخل خاك آريانا بوده واکثر آن معین و تطبیق هم شده همین قسم در « هوم یشت » یا یسنای دهم موقعی که از محل روئیدن گیاه « هوما » صحبت در میان است باز از عده ئی از کوه های مملکت ما نام برده شده است همین قسم راجع به رودخانه ها و دریاچه ها بعض قلل کوهها که در انجا پادشاهان بزرگ ما قربانی ها میکردند وحتی بعض قلعه های مستحکم اسم برده شده و از نقطه نظر جغرافیای تاریخی کمال اهمیت را حایز است . با این مقدمه مختصر اينك اول فهرست شانزده قطعه زمین متذکره فرگرد اول « وندیداد » را به ترتیبی که در خود اوستا ذکر شده داده بعد متن اوستا را (۱) بعض نقاطی که پادشاهان آریانا دشمن را تعقیب کرده و جنگ در آن واقع شده خارج خاك آريانا نیز میباشد .