Page 1317

( ١٠٨ ) و فقه ، تاريخ و عقايد دينيـه بـوده ، و به تعبير يكى از مؤرخين معاصر اسلام دائرةالمعارف قرن سوم بشمار ميرفت ابن قتيبه كتب ذيل را تاليف كرده است: آداب القرائت . ادب الكاتب . اصلاح غلط ابى عبيده . تأويل مختلف الحديث التفقيه . تقويم اللسان . جامع الخو الكبير . جامع الخو الصغير .الجوابات الحاضره. كتاب فى الدلائل النبوه . كتاب فى خلق الانـان . ديوان الكتاب . طبقات الشعراء . عيون الاخبار . كتاب الاشربه . كتاب فى غريب الحديث والقرآن . كتاب الانواء . كتاب الخيل. كتاب الميسر والقداح . كتاب مشكلات القرآن . والمعارف وغيره همچنين خراسانيان در شعر و ادب عربى نيز پيشرفتند ابو مسلم در نطق و خطابت مرد فصيحى بود . وبشار تخارستانى يكى از مشهور ترين شعراء ملى خراسان و معروفترين سرايند گان عربى زبان است كه روح ادبيات قديم خراسان را در ادب عرب داخل، وعشرت پرستى را تشويق و ترغيب و از ديگر طرف از مفاخر خراسانيان در برابر عناصر بيگانه دفاع كرده است او روزى اشعار ذيل خودش را بدون ترس در حضور مهدى خليفه عباسى عرب قرائت كرد : ( گروهى ( مراد از مخالفين او) مرا ناسزا گفتند، وهمه آنها احمق اند، حماقت ايشان مدام باد. گناهى ندارم كه مستوجب دشنام باشم ، ولى آنها از ين غضبناك هستند كه :شرف من آفاق را فرا گرفته ، شرف من از خراسان است، وخاندان من بسيار برجسته و بلنداست، ومن نيز كه فرع آن اصل ارجمند هستم، بواسطه سعى خود سرفرازى يافته ام .» (١) خليفه عباسى روزى از بشار پرسيد از كجا هستى ؟ جواب داد : « از آنهائى هستم كه سواران بسيار دارند ، و در كار زار پايدارند يعنى از اهل تخارستان .» همين شاعر خراسانى بود كه عجم را به ترك (١) و هجا نى معشر كلهمو حمق دام لهم ذا ك الحمق ليس من جرم و لكن غاضهم شرف العارض قد سد الافق من خراسان و بيتى فى الذرى ولدى المسعاة فرعى قد سمق