Page 1239

( ۳۰ ) میبر داشت ، واز دیگر طرف اهالی بحقیقت دین اسلام آشنا شده ومیرفت که آهسته آهسته برای قبول این دین متین بدون اجبارحاضر شوند. حکام آیندۀ عرب نیز سعی کردند حتی المقدور باخراسانیان که بسهولت سر در بند کسی نمی آوردند بامدارا و مساوات بیشتری رفتار کنند ، چنانچه د ر تمام نقاط متصرفه و مطیعه خراسان معامله غالب و مغلوب و جود نداشت ، و عمال دولت مقتدر اموی از مفتوحین به کمی قانع شدند، وگذاشتند مرور زمان وموانست دائمی طرفین رابهم نزديك واسلامیت را تعمیم بخشد ، بهمین جهت است که مورخین از قبیل ابن اثیر وغیره ملتفت این نکات بود، و گفته اندمسلمین درخراسان نتوانستند اسلامیت رابافتوحات خودشان دوش بدوش ترویج کنند . توجه عرب بماوراءالنهر : د رهر حال بعد از مرگ ربیع سائر حکام عرب که وارد خراسان شمالی شدند از قبیل عبیدالله ابن زیاد در ٥٤ وسعيد بن عثمان در ٥٦ ، و اسلم زراعه، و عبدالرحمن بن زیاد در ٥٩ ، اینهمه بیشتر درمرو بوده و بجنگهای ماوراءالنهر مشغول میشد ند ، چنانچه بدون سعید که ترمذرا آنهم بمصالحه گرفت دیگر هیچکدام درحصص خراسان کارمهمی از پیش نه بردند ، امیر معا ویه هم درسال ٦٠ ازدنیا چشم پوشید ، ودر ٦١ (خلافت یزید) سلم بن زياد والى خراسان شمالی گردید ، اینشخص در نتیجه رفتار خوبی که نمود توانست قلوب خراسا نیان را جلب كند ، و لی مردم میخوا ستند بكلی سلطۀ عرب از بین برداشته شود ، سر کرده گان ملی خراسان قرار گذاشته بودند که در هر زمستان در یکی از شهرهای كوچك خوارزم اجتماع و کانفرانسی تشكيل ، و پلانهای حرب ومدافعه ضدعرب طرح ، ودر تابستانها عملی سازند ، سلم زیاد عندالوظيفه مجبور بود این طرح را از بین بردارد ، و لهذا ششهزار عسکر بقیادت مهلب در شهر کانفرانسگاه خوارزم سوق ، و اینها درشبا خون ناگهانی آنشهر را محاصره کردند ، اهالی بزودی توانستند در بدل پنجاه ملیون