Page 469

فصل هشتم ۴۱۲ دین بهمدیگر بستگی دارند و سلامتی آنها بهم بسته باین است که با همدیگر اتحاد داشته باشند با دولت انگلیس دوست باشند تمام مسلمانهای دنیا مجبوراند که مواظبت پیش رفت مقاصد دولت انگلیس بوده باشند اشعار خاص اینست که بجهت دولتین انگلیس و افغانستان لازم است که قوه نظامی خود را بر قرار داشته باشند و باید ساعی باشند که رعایای آنها متمول باشند و دارای لشکری باشند که برای منع پیش قدمی دشمن کفایت نماید مثلا شخص اگر مزاج خود را قوی نگاه بدارد بهتر است از اینکه بعد از ناخوش شدن دوا استعمال نمایند چنانچه یکی از شعرا میگوید اگر خواهی امنیت اندر وطن بدل صلح جوی و دم از جنگ زن تو بهرم مهایای پیکار باش ولی آشتی را نهان یار باش که باشد رعیت چو آسوده حال دیگر سلطنت را نباشد زوال رعیت چو دیوار محکم بناست که ایوان شاهی فرازش بپاست بهترین وسیله بجهت حصول رفاهیت افغانستان ترقی صنایع و حرفت و ترویج علوم و تجارت میباشد تا رعایا کاملا مشغول بوده بآسودگی تحصیل امور معیشت نمایند و ذریعه دیگری نیست که حاکم و محکوم را با یکدیگر مانوس کنند و خیالات مردم را درک نموده رفع تظلمات آنها را بنمایند و تمام آنها را بدون امتیاز ملتی یا فرقه یا مذهبی یا سیاهی یا سفیدی رنگ حقوق بالسویه بدهند یک نکته دقیقی در پولتیک آسیائی دولت روس که قابل تحسین میباشد انیست که در ترکستان متصرفی روس عایای مشرقی آنهم بمناصب فیعه کلنلی و جنرالی ارتقا مییابند و مزاوجت و موانست بین این دو طایفه خیلی بیشتر از مزاوجت و موانست بین انگلیسهای هندی السکن (خود هندیها در هندوستان میباشد اینها همیشه از یکدیگر دوری میجویند اگر شخص انگلیسی از هندیها زن بگیرد تمام جماعت آنها از این زن شوهر تنفر کرده و آنها را بنظر تعصب و حقارت می بینند نتیجه این امر نیست که انگلیسها و هندیها از استدراک حالات یکدیگر عاری میباشند و از یکدیگر بکلی بیگانه اندام دیگری که در هندوستان خیلی اسباب تاسف است انیست که روابط دوستانه که سابقا بین مامورین قدیم انگلیس و هندیها در هندوستان بر قرار بود حالا رو به تنزل میباشد و جهتش انیست که مامورین کشوری جوان تازه تربیت شده بعد از بیرون آمدن از امتحان از انگلستان بهندوستان می آیند ولی از امورات دنیوی و معاشرت با خلق تجربه ندارند و مدت خدمت