Page 447

۱۹۰ فصل هشتم در صدد تلافی برآید که نقض معاهده خود را نموده در امورات افغانستان مداخله کرده است دولت انگلیس بعوض اینکه از پولیتیک دولت روس در باب ضعیف نمودن افغانستان مخالفت نمایند قندهار و کرم و خیبر و سایر ایالات را از مملکت افغانستان تجزیه نموده پولتیک مذکور را تقویت نمودند البتہ این امر اسباب این شد که سرحد هندوستان بمملکات آسیائی دولت روس نزدیکتر گردید و اسباب ضعف افغانستان شد و همین مقصود را دولت روس همیشه در نظر داشته است و آرزوی قلبی آن همین بوده است و مراد پولیتیک جنرال کافمان که قبلاً بیان شد همین بوده است خلاصه کلام پولتیک دولت روس نسبت با میر بخارا و سایر امیرهای آسیای وسطی و نیز نسبت بدولت عثمانی و ایرانی و افغانستان همیشه این بوده است که آنها را نگذارند دول قویہ شده از تخطیات دائمی آنها مخالفت نمایند دولت روس متدرجاً با تانی ولی با استقامت رای و استمراراً ضعف و اشکالات دول آسیائی را مغتنم دانسته و از ضرر های آنها انتفاع می برد دولت مشارالیها نمی تواند ببیند که هیچیک از سلاطین اسلامی تهیه نقطه اتکائی را کامل نماید یک نکتہ در اظهار مذکور جنرال کافمان خیلی صحیح میباشد و بیدلیل هم نیست و آن این است کہ دشمن خطرناک دولت روس اسلام میباشد و از طرف دیگر پولتیک دولت انگلیس نسبت بعموم اهالی اسلام تمام دول اسلامیه آسیا دوستانہ میباشند و میل کلی دولت مشارالیها بر این است که دول مذکوره برقرار باشند و اقتدار و استقلال داشته باشند ولی گاه گاه این پولتیک موقتاً تغییر و تبدیل مییابد پولیتیک دولت انگلیس بمثل پولتیک دولت روس استمراری و محکم و دائمی نمی باشد خیالات و تصورات هر شخص سیاسی دانی یا رئیسی که در انگلستان مقتدر است و ظرف آن زمان پولتیک دولت هم مطابق آن میشود و هیئت وزرا هم دستور العملهای او را مجری میدارند ولی همینکه بوقتنا تغییر پیدا میشود و شخص مذکور غزل میشود لهذا نمی توان گفت کہ فلان پولتیک دولت انگلیس دائمی میباشد ولی این قدر یقین ست که پولتیک عمومی دولت انگلیس از مدت مدیدی این بوده است که دول اسلامیه که بین هندوستان و آسیای متصرفی روس مثل سدی و دیوار محکمی برقرار باشند و استقلال آنها کاملاً برقرار بوده باشد و در مقابل پیش قدمی دولت روس بطرف هندوستان بطور دیوار محکمی حایل بوده باشند از طرف