Page 424

فصل هشتم ۱۶۷ خصمانه بمخالفت سردارهائی که حالا در کابل و قندهار میباشند بعمل بیاود ولی در ماه ژون همان سال مشارالیه معاهده نموده و اسباب رفتن شاه شجاع را تحت حفاظت سرنیزه‌های عساکر انگلیس بکابل فراهم آورد در باب این تکون مزاج دلیلی در دست نیست که علت آنرا توضیح نماید از سرحد ما که در آن زمان رود ستلج بود تا بهرات که در حدود آسیای وسطی میباشد مسافت زیادی حایل بود و این مسافت بیشتر از یکهزار و دویست میل میباشد و بعضی از نقاط راه آن صعبترین راههای دنیا معلوم ست و شکی نیست که دولت هندوستان محق بودند تا اندازه ازین حرکات مشوش باشند چون لشکر ایران باستظهار عساکر و و طلب روسها و مناتهای روسی هرات را محاصره نموده بودند و فرستاده‌های دولتین ایران و روس در افغانستان مشغول بکار بودند این عوارض بهر دو قوت توهمی بوده زیرا که امروزه سرحد افغانستان هنوز آن طرف هرات میباشد و اولا دامیر دوست محمد خان هنوز در مسند امارت کابل متمکن میباشند و این مطالب مینمایند که قوت مذکور چه قدر شدت داشته است ولی با این همه دولت انگلستان و دولت هندوستان تردیدی نداشتند که لشکری بجزیره خارک فرستاده در مقابل بدولت ایران تهدید نمایند وا قدام مذکور اسباب منع محاصره هرات کردید پولتیک ظاهر در باب افغانستان این بود که نتایج اسباب چیده بنمایند را که در کار بود مثبت نمایند و چنانچه محتمل بود اگر نتیجه نمیبخشید از انها تجاهل می نمودند و اگر نتایج معتنابی از انها بظهور می‌آمد بقواعد معتاده از انها ممانعت مینمودند دوستی ما با رنجیت سنگه محکم بود و نزاعی که بین امیر دوست محمد خان و مشارالیه در باب ایالت پیشاور در میان بود اصلاح آن بسیار سهل بود مسئولیت خونریزیها جنگ اولی افغانستان آیا بعهده کدام یک از گذشتگان وارد خواهد آمد وقتیکه سر جانها بهوس از ۱۸۳۵ الی ۱۸۳۷ میلادی رئیس مجلس نظمیه کمپنی هندوستان بود لار دبر وتن متوفی در ۱۸۵۱ میلادی در حضور مجلس مبعوثان اظهار داشت که من خودم جنگ افغانستان را راه انداختم و مجلس رؤسای کمپنی هندوستان ابداً آگاهی نداشتند معنی اظهارش البته اینست که امنای آنوقت دولت انگلیس بواسطهٔ یکی از اجزاء خود که نظم امورات هندوستان سپرده باو بود اقدام نموده اند لهذا مسئولیت این کار بعهده آنها وارد می‌آید و نیز بدلیل اینکه از مجلس رؤسای کمپنی هندوستان