Page image — the source of record
Machine transcription
٣٤١
زمان شاه تقدیم میکرد و چیز دیگر برای وزراء میفرستاد و باقی پول مالیات ومحصولات کشمیر را که تقریباً ٣٢ لك رپيه میشد بمعاشات ومصارف عسکری وامورکشوری وترمیم وتعمیر ولایت کشمیر بصرف میرسانید اماعلاوه برپول نقد سال بسال از قبیل شالهای مشهور کشمیری برای شهزادگان و وزراء و شهزاده خانم ها وغیره واشرف دارالسلطنة کابل میفرستاد وقرار اظهار مؤرخان این عوائد در عصر او نظام بحسن خلق واداره وکفایت او به پیمانۀ اخیر رسیده بود. سوای اشارات فوق باستناد تاریخ معلومات بیشتر بدست نیامده اما مجموع عایدات عصوسلطنت زمانشاه درهر ظرف سال بالغ بر يك كرور رپيه میشد و معاشات ومصارف سالانۀ امراء بزرگ شاهنشاهی اگرچه نسبت امراء بزرگ هندوستان بلحاظ مصارف حربی آن ایالات کمتر بود اما پیشا وار نقاط کابل وقندهار که اغلب بجایگیر رجال سلطنتی حاضر دارالسلطنة کابل تعیین شده بود کفایت میکرد (۱)مگر مصارف حربی که در هرسال و ماه متصور بود مصارف دولت نسبت بعائدات زیادت داشت وبسیار اوقات ازخزائن سلطنتی برای مصارف حرب استفاده بعمل می آمد . صاحب تاریخ افاغنه گوید در سفر سال ١٢١٢ هـ ق اعلیحضرت زمانشاه وقتی که خزائن سلطنتی را امر تفتیش فرمود پول نقد قطعاً دستیاب نشد لابد امر شد تا از جواهر خانه جواهرات وسائر چیز های بیش بها را بفروش رسانیده مصارف دولت را تامین نمایند چنانچه برحسب امر شاهنشاه در سفر سال مذکور با تمام رسانید .
ودر اثناء همین سفر سال ١٢١٢ هـ ق بود که در ماه شعبان سال مذکورحین الوصول در علاقه های پشاور اعلیحضرت زمانشاه نخست ازدیوان اعلی سلطنت يك هيئت طرف
(۱)عائدات سالیانۀ حکومت زمانشاه کرور روپیه بعقیدۀ نگارنده عاری از حقیقت است زیرا ازتمام این ولایات باید اقلا به چند کرور بالغ میشد واثباتی در گفتار دارم اینکه : در سال ١٢٣٢ وقتی که سردار فتح خان بارکزائی با محمود شاه ازدارالسلطنۀ کابل بصوب قندهار واز انجا به هرات رفت چنانچه درهمان سفر ازنوریچشمش توسط شهزاده کامران عاطل گشت ملافیض محمد هزاره گوید در ین سفر وزیرفتح خان(٩٦)لك رپيه را بذل کرد ازین مصرف معلوم میشود وقتی اقتدار و تسلط سلطنت زمانشاه که دورۀ محمود شاه بمراتب تفوق و انتظام داشت چگونه در یکسال يك كرور رپيه مدرك استحصال نقدی داشت باین شمار معلوم است سهو بعمل آمده است
زیرا اعلیحضرت شاه شجاع الملك می نویسد پیش از بازگشت ما از ولایت سند بچه های قندهار درگزرها عوض سنگ وتيكر(معمول بازی اطفال) به رپيه های مسكوك نقره یی بازی میکردند این روایت طرف یقین است . یا مثلاً وقتی (چف انداس ) هندو ناظر التفات خان خواجه سرامرقلعۀ التفات خان درکهدامان باستقبال جناب میر محمد اصغر بن پاجا صاحب پای منار کابل مصارف زیادی را متقبل شده بود انسان یقین میکند که عصر زمانشاه دورۀ ثروت افغانستان بوده است اما درین شکی نیست که مصارف اردوکشی ها مملکت را به تباهی سوق داد ولی این فقروفاقه را که مؤرخان هندی نژادقائل شده اند دور ازعقل بنظرمیرسد
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.