Page 317

(۲۲۱) تشکیل کابینهٔ زمانشاه تشکیل کابینهٔ زمانشاه از هر حیث بعصر سلطنت اعلیحضرت احمد شاه کبیر و اعلیحضرت تیمور شاه مطابقت دارد و از داشتن عنوانهای بزرگ رسمی و تعیین وظائف لشکری و کشوری عیناً دارای اساس و بعضاً نظر بایجابات عصر از لحاظ نام اختلاف دارند. اغلب عنوان‌ها و القاب بهر دو عصر گذشته مطابق و بلنگه برتری نشان میدهد. چون این گزارش بسیار جالب دقت است بلحاظی که طبقه بندی رتبه های اشخاص عالی رتبهٔ آنوقت در نظر مطالعان از طرف نویسنده حدس و تخمین تلقی نگردد میخواهم شواهد و دلائل زیادی را بکمك مأخذ صحیح با تعیین القاب مستند بمتون فرمانها و نوشته‌های رسمی عصر اعلیحضرت زمانشاه درانی بقناعت احباب بپردازم و علاوتاً بر جال یا اقتدار ممالك همجوار نیز که بعضاً از حیث القاب و عهده های خطیر برجال معظم سلطنت درانی شباهت بهم رسانیده اند طور مقایسه و مثال در حواشی این فصل جا دهم. موضوع ایجاد القاب دولتی را در اثر دیگر در فصل مکملی خواهیم گنجانید و در سال اشارتاً تذکار میدهیم که القاب بزرگ دولتی اصلاً از افغانستان از دربار امین الماء و یمین الله و اه سلطان محمود غزنوی نشأت کرده و در ممالك مستملكات او رواج یافته است و از انحا که روابط همجواری و زبان و ادبیات و تاریخ بسیار چیزها را مشترك قرار داده است از انجمله القاب بزرگ سلطنتی است که از جانب سلاطین بشخصیت‌های بزرگ مانند وکیل صدراعظم وزیر و الی حاکم اعلی مستوفی منشی و دهها عنوان دیگر نسبت شده و میشود: وکیل الدوله «۱» اساس سلطنت اعلیحضرت احمد شاه غازی با کسب دیگر افتخارات بزرگ او از حیث تشکیلات صحیح نیز از بسیار سلطنتهای بزرگ سبقت جست یعنی تمام عهده‌های بزرگ که در هر عصر معمول بوده و هست در عهد سلطنت او و اولادش تمام رتب و عهده ها و وظائف بزرگ بمدلول قانون و دستور سلطنت به رجال معظم دولت سپرده شد: و کسی را که شهنشاه (۱) شاهد مدعای مادر بارهٔ صلاحیت وکیل الدوله بحیث نائب السلطنه علاوه بر انکه لفظ با ثبات میرساند از امثال دیگر اینکه : وقتی شاه طهماسب صفوی از دولت عثمانی منهزم شده و با نزوا پرداختن گرفت . نادر افشار مشهور به تمرفلی بیگ که از افسران دولت او بود و تا آنوقت لقب طهماسب قلی غلام طهماسب داشت اینکه زمینه را برای مدعای خود مساعد کردن میخواست بتحريك وزراء شاه طهماسب توانست که اورا به پرویز گند غفلت از سلطنت ایران عزل نماید و اینکه رسوخ خاندان صفوی تا آنوقت در کشور ایران پایدار و علاوتاً تجربهٔ نادر نیز در اشغال سلطنت ناموافق بود بفتوای زعمای ایران در روز هفتعم ربیع الاول سال ١١٤٥ هـ ق شهزاده عباس پسر هشت ماه شاه طهماسب معزول را بعوض (بقیه در صفحهٔ ۲۲۲)