Page 185

بمدینه منوره اظهر من الشمس و ابین من الامس است و عمدر این ایام سنه ١٢٨٤ که مسود اوراق در شهر لندن طرح اقامت داشت سلطان عبدالعزیز خان سلمه الدیان تشریف فرمای شهر مذکور گردید و باعث برین حرکت آن بود که باغوای کفار روس جزیرۀ کرنیا که عبارت از یونان زمین است بر سلطان موصوف عاصی گردید. بغی ورزیدند سه دفعه عساکر سلطانی رفته هزیمت یافتند و جمعی کثیر از عساکر اهل اسلام بدرجه شهادت میرسیدند غازیان سلطان موصوف عازم فرنگستان گردید بعضی ظاهر بینان که پی بعاقبت امور نبرده اند و خیر را از شر تمیز نکرده اند این حرکت را که عین مصلحت بود خفت اسلام انگاشته به پرخاش و طعن برخاستند حضرت سلطانی جمیع علما و عقلای قسطنطنیه مشهور باسلامبول جمع کرده درین باب بفحوای وشاورهم فی الامر استشاره فرمودند بیت چو آید مشکلی پیش خردمند کزان مشکل فتد در کار او بند کند عقل دگر با عقل خود یار که تا در حل او گردد مددگار و خیر را از شر واضح فرموده همه متفق اللفظ بعرض سلطانی رساندند که بفحوای کلام معجز نظام خیرالبشر که اللهم اشغل الظالمین بالظالمین واخرجنا من بینهم سالمین غانمین محض این سفر بر خود لازم داشته و دفع شر آن فرقۀ طاغیه را از دولت فرنگ باید نمود لہٰذا سلطان موصوف از بلده قسطنطنیه عازم فرنگستان گردیده اولا باپادشاه فرانس ملاقات فرموده این ماجرا را درمیان آورد ثانیاً وارد جزیرۀ انگلستان شده با ملکه وکتوریه سر گذشت را اظهار فرمود بلکه درین سفر سایر سلاطین اهل فرنگ را با خود یار ساخته واپس تشریف فرمای دارالسلطنه گردید سلاطین فرنگ باتفاق پادشاه روس را از امداد نصارای کر بنیا منع نموده سلطان بدعتی توجه برایشان غالب گردیده دمار از روزگار ایشان بر آورد و حضرت سکندر مرتبت لا زال الوية نصره عالیه و اعلام ظفره متصاعده چون از شر افساد و فتنه سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان فراغ می یافت کفار روس ماورا النهر را که از قدیم داخل حوزۀ اسلام بود از تصرف پادشاه بخارا برآورده رایات کفر را در آن ملك برپا نمود لہٰذا ایلچیان چرب زبان تواتراً بسدة سنیۀ بارگاه امارت و بپایه سریر سلطنت از دولت انگلیسه رسیده از زبان نواب مستطاب گورنر جنرال ممالک هندوستان مضمون این بیت بعرض اقدس میرسانیدند بیت چو ما دوست باشیم با یکدیکر بود بحر و بر ایمن از شور و شر و اگر ملاقات میسر گردد موجب تشیید بنیان مودت و باعث انضباط قواعد رفاهیت عباد و بلاد خواهد بود و چون اتفاق و اتحاد مورث خیرات جلیل و موجب حسنات نبیل در سائر برایاست البته در فرقه جلیله سلاطین روزگار و خواتین جم اقتدار منتج برکات خواهد بود اگرچه در نظر قاصر ظاهر بینان صورت پرست که پی بمعنی نبرده اند این معنی مستحن نمی نمود مگر حضرت اعلی که عقل کل اند و هر نقش تدبیر که برلوحۀ ضمیر منیر فیض تخمیر انتقاش می یابد (١٦٦)