Page 280

- ٢٧٦ - میل ناشی ازین علویت واله ایست مستدل یا شعاعی است منعکس از ذات او - مدار ان ادراک و مشاهده لاهوتی است و محور ان غیر متناهی - کمال - خیر مطلق وخوب فضیلت و جمال است. چون (انا) حر وفعال است ازینرو میل علوی بحقیقت عمل و اختیار قرابت دارد . چون (انا) بسیط است ازین حیث بتماشای جمال و نسبت با او مقترن میباشد . هرگاه (انا) ثابت است لهذا بخیر کمال و فضیلت حقیقی سرا میگشاید . بالاخره مادام که (انا) یکتاست بی توجه از کثرت وفق عوارض بیزار وبلد مستوحدت استغراق دارد این استکشف تظاهرات میل عالی را در چهار قسمت مطالعه کردن بتقسیم وظایف و عرفان تحلیلی مناسب افتاده (۱) میل بحق (۲) میل بحسن (۳) میل بخیر (٤) میل بدین . ١ - میل بحق : میل درین موقع انقدر تشنه است که اگر حقیقت در اشکال غیر متناهی پیدا بد نیز تسکین نمی یابد . به د از چندین هزار مرتبه اطلاع بحقیقت باز جویان است . از مقدمات چون وچرا واسطه تا لاتهتنی قانع نمیشود . تظاهرات میل بحق : در هر دوره حیات ودر هر زمره بشردیده میشود .چنانچه در تغلغل اطفال حس کنجکاوی تخمه همین میل حقیقت است . اگرچه حس تجسس طفل غیر از جستجوی حق است. اکنون لیکن جستجوی کیفیت اشیا مقدمه است برای دریافت ماهیات انها . چنانچه شاعری حس تجسس را درین فرد خود بمناسبت خیلی موزون اقتباس سر کرده : اشک اگر دائم مجیای چکیدن شد بجاست طفل گر جسته و باشد دلیل دانش است طفل مستعد قایل از پیش روی هر چیز بدون توقفی نمیگذرد . بسوالهای متعدد و مسلسل و مشاهد ه های متنوع و متناوب یا خود را مانند میسازد یا شما را . یا اینکه وجود ان چیز را از میانه بر میدارد . انسان چیزی را نقد انست دشمن میشمارد از همین سبب است . چه جویای حقیقت وقتیکه ناکام ماند انقبا در معنوی قلب اورا استیلا میکند . این انقباض ناشی از غیر حقیقت در معنیوست نفرتی تولید مینماید . چنانچه جنگهای یکدیگر انسانها بسا شده که برای دریافت دوستی بود . بلی الفت از میلهای اجتماعی و انسانی است . هرگاه روح این میل ناکام شد عالم بنظرش سیاه و ـ تنگ گردید هـ نمای عربده میگذارد . حق جوئی اعظم برای خود حقیقت است دانش را دانشوران برای فائده ونتیجه کیفیت نیاموخته اند . با عشق دانش دانشور شان ساخته است. اگرچه نتیجه بعضی تحقیقات عبث برامده با اینهمه رفع احتیاج عرفانی شده است . یک حقیقت غیر مترقب یعنی عبث را حاصل کرده سکون یافته اند . چنانچه دیده شد ذهن طفل در ابتدا جویای قیمت و کنه اشیاء نبوده تنها احتیاج فعالیت ذهنی را بواسطه استشعار کیفیات تامین میخواهد . اما ... متکامل ازین مرحله پست بلند شده لذت فعالیت ذهنی را در کشف قیمت و ماهیت اشیاء میداند . ازین رو بلا ارام خواهان است که بلذتحیات سرمدی برسد . کلید قوانین و تسبروایط مخفی و بعید اشیا را از مبداء و غایه بدست ارد .