Page 128

- 119 - خلاف اصل شناخته میشود. هر کس که خلاف اصل را دعوی میکند؛ در درجهٔ اول قاضی ازان بینه میطلبد. اگر مدعی ادعای خود را بابینه اثبات نمیتواند بکند؛ طرف دیگر نیز بینه ندارد یمین میکند. تفریع : یکی از متبایعین - یعنی از بایع و مشتری دعوی کرد که بیع با اکراه واقع شده و دیگری ادعا نمود که بارضاء است. چون در بیع اصل طوع است و بینه برای اثبات خلاف ظاهر؛ ازین رو بینهٔ اکراه مرجح بوده سوگند برای مدعی طوع میباشد. تفریع : معیر از مستعیر دعوی میکند که «اسپ خود را بطور عاریتی برای دوازده روز بتو داده بودم. لیکن تو اسپم را پانزده روز زیاده نگاه کرده سرش کار کردی و اسپ در دست تو تلف شد ضمان قیمت آنرا از تو میخواهم.» مدعی علیه مستعیر گفت که «نه خیر قید دوازده روز در عاریت نبود؛ ازین سبب عاریت مطلق است و در عاریت مطلق تا زمان نکول تو در استعمال کردن مال عاریتی حق دارم. ازین رو برای من ضمان واقع نمیشود.» درین دعوی قاضی بینه مستعیر را ترجیع میدهد.