Page 145

۱۳۸ والد بزرگوارم از سرم زائل گشت. بنده از آغاز صباوت از وطن دور ، و از یاران و اخوان مهجور، در اکناف بعیده ، و از اطراف رمیده ما بین اجانب و اباعد مانند کسیکه هیچ کس و کوی نداشته باشد. در بدر و خاک بسر متحیرانه می گشتم. هر طرف که نظر می انداختم بجز یأس و حرمان چیزی دیگر نمی دیدم ، اما بمساعدت و معاضدت الطاف ربّانی بعوض اینکه هلاک کردم امروز در هر شعبه زندگی کسب کمال نموده ام ـ یعنی باعتبار اکتساب علم نه فقط درین ملک بلکه در ممالک اروپا نیز خود را فرد و طاق می دانم آیا می دانید یک چنان جامعه را نشان بدهید که از ان سند حاصل نکرده باشم؟ نه فقط همین که عرض نمودم ـ بلکه از هر شعبه متناهی علم مثلاً از حکمیات و ریاضیات و الهیات، و طبعیات و هیئت ، و ارضیات ، و نباتات