Page 94

علم نباتات ٨٥ فصل سویم تخم تخم نسبتاً حصه کوچکی است و از تغیراتیکه بعد از تکمیل عمل ریحان در جوف تخمدان جاری میشوند حاصل میشود تخمچه نموی خود را به اکمال میرساند . تخم برای آن است که از اصل جدا شده تجدید نبات را نماید. چنانچه باین قسم ساخته شده که از اصل خود بفاصله زیاد برده شود و تا بعرصه زنده ماند اگرچه درین اثنا هیچ آثار حیاتی ازان ظاهراً مشاهده نمی شود . باوجودیکه به لحاظ اشکال ظاهری تخم ها به اقسام زیاداند اما تمام شان صاحب اجزای اولیه اند که در حقیقت برای عمل تخم لازمی اند . تعداد اجزای مذکور سه است ـ که اول دو ازان را اجزای فرعیه نامند و یکی دیگر را جوی اصلیه گویند ـ برای تدقیق اجزای مذکور باید که چند تخم های لوبیا و جواری وغیره را به آب تر کنیم . اجزای فرعیه ـ اگر تخم لوبیا را که چندین ساعت بآب بوده پاک و صاف کرده بیفشریم قطره آب از سوراخی خارج می شود ـ که آن را ثقبه گویند ـ این سوراخی است که