Page 327

٣١٦ شریک بودند، لازم بود که مضامین و مطالب مختلفه ادا کند یعنی مسلمانانرا تعلیم اخلاق دینی، و با قوام غیره را حقیقت اسلام و اغراض صلح و جنگ اسلام را نشان دهد، و بفوج عذر معزور خالد را بیان نماید، تمام این مطالب را بآنقدر خوبی ادا نمود، که مدت مدیدی فقرهای برجسته تقریر او ورد زبان مردم گشته بود، فقها از او استنباط مسائل فقهی را میکردند، ادبا امثله قواعد فصاحت و بلاغت را پیدا می نمودند، علمای اخلاقیین و صوفیه مضامین فن خویش را ازان می جستند . در سنه ٢٣ وقتیکه حج نمود و این حج اخیر او بود، شخصی از زبان کسی گفت که اگر عمر بمیرد من بدست طلحه بیعت میکنم، درینوقت حضرت عمر در منی مقام داشت، و اینواقعه در همین جا پیش شد، و او واقف گردیده بر افروخت و فرمود من امشب درین مضمون خطبه میخوانم، عبد الرحمن ابن عوف عرض کرد که ای امیر المومنین در مجمع حج هر قسم آدم از خوب و بد جمعند، اگر درینجا تقریر کنید، اکثر مردم بپیرایه صحت آنرا نمیدانند و نه ادا کرده میتوانند، وقتیکه عبد الله