Page 29

۱۸ و غسانی موجود و هر سه شخصی بودند، البته سردار قبیله را باصول جمهوری انتخاب میکردند اما کدام قسم حکومت ملکی برای او حاصل نبود، بلکه بحیثیت سپه سالار و قاضی می بود، خلافت ابوبکر نیز این بحث را فیصله نکرد انتخاب او بکثرت رای شد اما یک کار روائی فوری بود چنانچه حضرت عمر فرمود- فلا يغترن امرء ان يقول انما كانت بيعة ابى بكر فلتة و تمت الا وانها قد كانت كذلك لكن الله وقى شرها- حکومتهای اطراف و جوانب حضرت عمر نیز کی جمهوری نبودی ایران از ابتدا این مذاق نداشت، البته روم در کدام زمانه بدین شرف ممتاز بود، اما از عهد حضرت عمر بسیار پیشتر در انجا حکومت شخصی قائم گشته چنانکه در عهد او بالکل یک سلطنت جابرانه خود مختاری شده بود، غرض که حضرت عمر حکومت جمهوری را وقتی بنیاد نهاد که هیچ نمونه و مثالی از ان نبود اگر چه بمقتضای وقت تمام اصول و فروع آنرا مرتب نتوانستند باز هم چیزهائی که روح حکومت جمهوری است همه بوجود آمد