Page 23

۱۴ مثل باران (ثور) گذری و بی‌ثبات بوده و یکدفعه بشدت باریده و رفته است و نتوانستند در ممالک مفتوحۀ خودشان نظم و نسقی قائم نمایند بر خلاف در فتوحات فاروقی آنقدر استواری است که با آنکه از عهد آن تا حال ۱۳۰۰ سال گذشته هنوز در قبضۀ اسلام است و در عهد خود حضرت عمررض هر قسم نظم و نسق دران ممالک قایم شد . اختصاص حضرت عمر رض در فتوحات جواب سؤاال آخر موافق رای عموم این است که خلیفه چندان تخصیص بفتوحات نداشت بلکه جوش آنوقت و رسوخ عزم، ضامن فتوحات بود، اما به نزدیک من صحیح نیست در زمانۀ حضرت عثمانرض و حضرت علیرض نیز همین مسلمانان بودند چه نتیجه بخشید؟ بلی جوش و اثر قوت برقی دارند اما این قوت وقتی کار میدهد که کار فرما نیز دارای همان زور و قوت باشد، قیاس و استدلال چندان ضرور نیست خود واقعات فیصله میکند، از تفصیل فتوحات معلوم می شود که تمام افواج مثل آله باشارۀ حضرت عمررض حرکت میکردند، هر نظم و نسق که در فوج بود همه خاص از دولت سیاست خلیفه ثانی بود (م)