Page 177

۱۶۶ از همه مشکل در پیچ تو حساب روزینه داران بود که ایشانرا اهل عطا میگفتند و درین همه اقسام فوج که تعداد شان به لکها میرسید شامل بود گروهای مختلف بحیثیتهای جداگانه تنخواه میگرفتند مثلاً بلحاظ بهادری و شرافت و قدم خدمت و کارگزاری با وجود این تفریق قبائل نیز ملحوظ بود یعنی هر قبیله دفتر علحده داشت، و ترتیب دفتر هم با اعتبار وجوه مختلف بود فاروق اعظم اشخاص بزرگ و قابل را برای درستی حساب و کتاب این شعبه ها در هر جا مامور نمود مثلاً در دارالخلافه عقیل ابن ابیطالب و مخزمه ابن نوفل و جبیر ابن مطعم مامور و در بصره مغیره ابن شعبه و در کوفه عبدالله ابن خلف مقرر بودند. چنانکه سابق بیان کردم تمام دفاتر خراج را که بزبان فارسی و شامی و قبطی بود بر حال خود گذاشت، چرا که عرب درین فن آنقدر ترقی نکرده بود که دفترها را بزبان عربی نقل میکرد . حساب بیت المال را بنهایت صحت مرتب کرد، مواشی که در زکوة و صدقه می آمدند تعلق به بیت المال داشت و دفترش نیز نهایت بتفصیل مرتب شد، حتی که چهره جانوران و عمر و رنگ شان حاشیه: اقسام مختلف دفتر دفتر خراج حساب کا غذات بیت المال