Page 544

فتوحات اسلامی (۵۳۵) ذکر مصالحه با دشمنان که هیچ فعل او از نیت صالح بیرون نبود از انجمله یکی این بود که بالشکریان برآمد چنان به صورت لعب جریان میدانند به این گونه امتحان چابکی و جلدی عسکری و اسپان منظور داشت که بمقابله دشمنان بگرد در جولان مانند شیخ مذکور بوی نوشت که گمان نداشتم که بلهو و لعب مشغول باشی می شنوم که اسپان را بدون عقیده غیاتی سلمان بوی تحریر فرمود که قسم بخدا که مرا بر این کار لهو و لعب باعث نکرده یکه ما در سرحد دشمنان افتاده ایم و بایشان نزدیکیم ناگاه آواز دشمن را شنیده در طلب آن سوار می شویم و همچنین ملازمت حمله شب کور در تموز و زمستان برای لشکری متصور نیست راحت چند یام لازم است هرگاه اسپان را براخوران شان آسوده گذاریم سرکش میشوند که قدرت پراد همه رقمله ندارند برای سوارکاران خود به چابکی اطاعت نمی ورزند در محاربه معرفت ندارند قسم به خدا چیز یکه مرا باعث باین کار شده همین تربیت اسپان است برای محاربه و جهاد نه دیگر چیز ابن اثیر فرمود که بسوی این ملک عظیم بی مثال نظرنمای که در گوشه گیران منقطع برای عبادت مانند او را نیابی زیرا از کسب که لعب را به نیت صالحه اجرا دارد تا از بزرگترین عبادت گردد در عالم کم است این کار دلیل است که نیت او در هر کار خالص لله بود این خصلت علماء صالحین و عاملین به علم خود ها بود -- کتب دینیه را بسیار مطالعه میکرد تابع آثار نبوی موظب نماز با به جماعت برقراروت قرآن مداومت بر فعل خیر حریص پاکدامن و عفیف بود -- در مخارج میانه رو در خوردن و اشامیدن و لباس احتیاط در بود در وقت رضا و خشم از و کلمه فحش شنیده نشد نیکو تر و خوب تر چیزی در نزد او کلمه حق اگر شنیدی و یا بطریق سنت کسی هدا نشان دادی بود ابن اثیر گفته که تواریخ ملوک متقدمین پیش از اسلام تا این زمان را مطالعه کردم بعد از خلفاء راشدین و عمر بن عبد العزیز نیک خصلت تر از ملک عادل نورالدین محمود پدیم در عدل و انصاف از وی فرو رفته تندیدم که شبی و روز خود را مصروف داشت که عدل او نشر شود یا برای جهاد تجهیز لشکر یا ازاله ظلم یا عبادت که بران قیام داشت یا احسان و انعام که بان دست و سد ثغور میکرد اگر درین است مانند او کسی می بود باز فخر میکردم اما زهد و عبادت او بدرجه بود که با وجود وسعت مملکت و بسیاری خزاین در اموال خوردن و اشامیدن و لباس و از ملک خود او بود که از سهم غنیمت خود خریده بود