Page image — the source of record
Machine transcription
صفحه ۵
مناسبات سياسيا
دولت علیه افغانستان ـ با ـ دولت ایران
چندی میشود که بسیاری از اوراق جراید عالم یک مناقشه جزایر سرحدی سمت غرب جنوبی افغانستان و ایران را سرمایه مقال اتخاذ کرده بسی حدس و قیاس های عجیب و غریبی حکایت در روایت نمودند . بعضی گفتند که دولت افغانستان را غنیمت دانسته ضم و الحاق نمودن خط ( سیستان ) را تا بجایبها للعب و دولت علیه افغانستان مصمم نموده است . حتی بعضی از ارباب این مسئله را بر موافق قانون مجادله ( حیات ) دانسته خیلی طبیعی و ضروری هم پنداشتند . بعضی از پیش رفتن عساکر نظامی افغانستان در خاک ایران بکمال کامیابی و بلا موانع و بحث راندند . و الحاصل هر کس یک فرض و تخمینی در میدان نهاده اوراق حوادث را بیک واقعه جدیدی ، دسرمایه یا فتین قیل و قال مدیدی منتظر و امیدوار نمودند . اگر راست بگوئیم ما را نیز این واقعات دلوله انگیز اخبار ها بفکرها و اندیشه های دور و درازی انداخت . احوال جغرافی و تاریخی و خریطه سیستان را در زیر نظر مطالعه در آوردیم . سیستان را یک خطه وسیع و حاصلخیزی در جهت جنوب خراسان یافتیم . نصف غربی آنرا به ایران و نصف شرقی آنرا به افغانستان تابع دیدیم . نهرهای معروفه ( هری رود ) و ( فراه رود ) و ( خاش رود ) و ( هلمند ) را در ( نیزار ) و ( زره ) نام دو کول ـ یعنی تالاب آن در آمیخته مشاهده کردیم . در تاریخ ایران قدیم مسقط راس ( رستم ) زال را نیز در اینجا دیدیم .
نمبر ۲۱
نخستین قدیم مظفریت او در میدان فتح و غلبه بیاد آورده میشود . و الحاصل چون خوب نظر کرده شود هر دو دولتها را بیک ( مجادله حیات ) بسیار پیش پویان و منهمک می یابیم تا دیده شود که کدام یک آن دیگری را گول زده یک تقریب چرب و شیرینی تازه تری بر باید .
دورهای استلام فشار بسیاری از علما و ادبای معروف ( سنجری ) و یا ( سجستانی ) نیز بآنها رسیده آنجا را یافتیم . یک وقتی همه آنجا در زیر تابعیت دولت غزنوی افغانستان ، و باز در زیر حکم دولت غوری افغانستان ، و باز سراسر در زیر تابعیت دولت صفوی ایران و باز یک وقتی ـ یعنی در اوایل تشکیل یا فتین حکومت مستقله افغانستان سراسر در زیر حوزه حاکمیت افغانستان و درین وقت نصف بیشتری آنرا باز مال افغانستان و نصف دیگر آنرا مال ایران می یابیم .
با خود اندیشیدیم که اگر چنانچه تماسینوس به آذربیجان و حرکات اردوی نامی ( کاکاس ) عثمانی را در طرفهای ( ارومیه ) بحرکت آورد تمامی خراسان آن نیز اگر افغانستان را در طرفهای ( سیستان ) بحرکت آورده باشد اندیشی جدی داشته خواهد بود ! بلی ، اگر روس در مشهد تمکن ورزد بر افغانستان لازم میشود که برای جلو گیری سیلابها آن رفته منقطه صاف و هموار سیستان با قوتهای لازمه اشغال و داخل سازد .
این قیل و قالهای اخبارها و این اندیشه ها ما را مجبورا برین وا داشت که درین باب تحقیقات موشکافانه اجرا نموده بلیغی بکار برده و تحقیق نتیجه حقیقت را بر قارئین کرام خود ظاهر سازیم اگر چه در شماره ۱۸ اخبار خود مستند بر بعضی استخبارات مجمل ، خواهی نه تحریری که از بعضی دوایر دارالسلطنه نموده بودیم چیزی چیزی در باب ایضاح کیفیت این مسئله نگاشته بودیم اما درین بار نتیجه تحقیقات ما بواسطه بعضی نامه نگاران مخصوصه روزنامه مبارکه ماست که در اصل مواقع واقعه ـ یعنی در ولایت ( هرات ) و ( چخانسور ) حدود سیستان را فغانی اجرا نموده با خبر داده است . حتی نامه نگار ما بلا ذکر نقل و صورت یک قطعه مکتوب والی یعنی نائب الحکومه هرات نیز دستیاب شده به اداره گانوستا و که اگر فرستد تنها درج آن مکتوب از همه اینواقعه که سبی تخمین ها و قیاسها اوراق حوادث را سبب شده است قارئین کرام را بحقیقت مسئله رهبری مینماید.
اصل حکایت را
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.