Page 1325

سال پنجم صفحهٔ ٤ از هنگام جلوس ميامن مأنوس اين بادشاه دل آگاه مقدس بزرگ ما چه خبرها ، چه ترقيهاى نمايان و درخشانى نيست كه بظهور نه پيوسته، در ماههاى اولى كه تخت عاليبخت سلطنت سنيه افغانيه بوجود مسعود اين بادشاه مكرم معظم زيادت افروزى گرفت، نخستين مرحمتى كه بر ملك و ملت عطا فرمودند بخشش باقيات ماليات سابقه بود كه وقتاً بعد وقت برنامه رعايا تراكم نموده بود . باين بخشش انعام بادشاهى ملت را يك حيات تازه عطا فرموده شد . در عقب آن عفو عمومى را اعلان فرمودند كه به اين مرحمت شاهانه كسانيكه كان آغوش شفقت وطن عزيز را نعمت مراجعت وطن حاصل آمد . سپس به دربار عام بر عموم انام اعلان و اعلام فرموده گفتند : — چون ترقى و سعادت امروزيهٔ عالم موقوف بر تعميم معارف و تكثير مكاتب است، سر از امروز امر و اراده فرمودم كه در ممالك شاهانه ام مكاتب اصول جديده باز گردد .، به اين فرمان حيات رسان بادشاهى از همان روز دريچه هاى ترقى و تعالى استقبال وطن باز گرديد . اينها يكان نمونه هاى بسيار مجمل مزايا و نتائج ذات اعليحضرت اين بادشاه مقدس ماست كه هزارها كتاب تفصيلى محاسن در بردارد، و در دوسه سال اول جلوس همايونى بيش هم اجرا گرديده است . حال آنكه ازان روز فيروز سعادت اندوز تا امروزه روز، هر دم و هر لحظه بسى آثار تجدد و ترقى و تمدن روى كار آمده و مى آيد كه اگر به تفصيلات همه آنها يكان يكان به پردازيم يك كتاب مستقل بايد بنويسم اما اينجا و نيو كادرين نسخهٔ شمارهٔ نخستين سال پنجمين خود به اجمال فهرست مانند بعضى آثار ترقى بروزيهاى زمان سعد اقتران ذات اعليحضرت همايونى اكتفا ميورزيم : راهها و سركهاى منتظم كه رشته هاى رگهاى حياتيهٔ ملك است در هر هر طرف تمديد يافت . پلهاى آهنين متين و مستحكمى بر بعضى نهرهاى بزرگ كه معبرگاه هاى مهم شمرده ميشد ساخته شد، و رباطهاى سراچه، در منزلگاه هاى راههاى همه ولايات ممالك محروسة المسالك شاهانه بنا شد . كانال هاى بسيار بزرگ و برآبى براى آبيارى اراضى در هر هر طرف حفر گرديد مانند سراج الامصار، و قلعة السراج قلعه هاى مستحكمه تأسيس يافت . قصرها و عمارات بسيار عالى و عجيبى در هر هر طرف بنا شد . كارخانه ها، ماشينخانه ها، برقيها، تلفونها، موتر كارها و بسى آثار تمدن و ترقى در وطن عزيز مقدس ما بسايهٔ عرفان پايهٔ ذات اعليحضرت ( سراج الملة والدين ) روى كار آمد . برترين همه چيزها كشاده شدن شهراه علم و عرفانست كه بر روى ملت و وطن باز گرديده است . مكتب مباركهٔ حبيبيه و مكتب حربيهٔ سراجيه مكتب دارالمعلمين، مكتبهاى متعدد ابتدائى مكتبهاى استحضار و غيره هر يك روزنه هاى فلاح و نجاحيست كه شعاعات آفتاب سعادت و بختيارى را در خانهٔ استقبال آمال ملك و ملت پرتو انداز عزت و علويت ميگرداند . از جملهٔ آثار حيات نثار عصر شاهانه يكى بوجود آمدن اين نامهٔ گرامى ( سراج الاخبار افغانيه ) است كه اينهم يك مكتب هر فان بار سيارى شمرده ميشود، و براى عموم ملت باز گرديده است . چنان يك مكتب عالى ايست كه حاوى بر بسيارى از دانشهاست . شاگردان اين مكتب عالى حاجت زحمت كشى رفت و آمد مكتب را هم ندارند، بلكه خود اين مكتب از سر قدم ساخته خدمت شان ميدود، و دروازه هاى در سخانه هاى رقم رقم خود را بروى هو سكاران تدريس هر نوع در سها ميكشايد . سراج صفحهٔ ٥ شمارهٔ ۱ سراج الاخبار افغانيه ( نسابهٔ معارفوایهٔ حامی مقدس خود بكمال فخر و سرور تأثیرات تعلیمیهٔ خود را مشاهده میکنند، و بخود میتازد و میبالد ! اگر چه تأثیرش تدریجیست، ولی اساسی و ترویجیست ! سراج الاخبار افغانیه از درگاه خالق ارض و سما جل وعلا، و روحانیت حضرت محمد مصطفى عليه افضل التحايا تمادى عمر و اقبال، و تزايد شوكت و جلال اعليحضرت بادشاه مقدس همايون فال و حامی مقدس شكوهى آمال خود را تضرع و نياز ميكند، و بر دوام خدمات قلبيهٔ خود در راه دين، دولت، ملت، وطن توفيقات بيغايت ذات كبريائى را دربارهٔ خود استرحام مینماید . ومن الله التوفيق . حوادث داخله ( مراسم دربار روز عيد سعيد فطر ) امسال ماه رمضان سعادت فيضان درا كثر ممالك محروسة المسالك افغانستان از روز چهار شنبه حساب شده بروز پنجشنبه بوقت شام سلخ ماه مذكور هلال عيد وافق غربى پديدار گرديده ديدار مسرت نثار خود جمع اهل اسلام را ممنون و مسرور گردانيد . توپهاى شادمانى كه براى اداى تعظيم و وداع ماه صيام فرحت اختتام و استقبال و پذيرائى عيد ميامن پديد انداخته ميشدند با هر صداى آن صدها صداى خوش اداى اطفاليكه برنامها براى شنيدن و حساب كردن توپها انتظار داشتند نيز هم اواز گرديده فرحت عمومى را دو بالا ميساخت . روز جمعه به ساعت ۸ همه اهالى شهر و اطفال كه بلباسهاى رنگارنگ جديد ملى خود شان ملبس بودند بكمال شمارت ديده ميشدند كه جوق جوق بسوى مسجد جامع عيدگاه توجه و عزيمت داشتند و در عموم يك فرحت و نشاط طبيعى ديده ميشد . تا به ساعت ۱۰ احاطهٔ وسيع مسجد عيدگاه با صفوف جمعيت بزرگ نماز خوانان سراسر پر و مالامال گرديده بود . و در هر صف بعضى ملاهاى متعددى گردش داشتند كه به آواز هاى بلند خود شان هر كدام طريق نيت و اداى حركات و سكنات و ترتيب صلوت عيد را بمردم ياد آورى نموده مى آموختند . و نزد هر كدام شان ورقهاى چاپى كه از طرف سركار براى شان داده شده بود و در ان مسائل صدقهٔ فطر مفصل ثبت و تحرير يافته بود موجود بود كه از روى آن بمردم اداى صدقهٔ فطر را تلقين مى نمودند . غير ازين چند روز قبل هم در اكثر مساجد و بازارها همچنين ورقه هاى چاپى از طرف سركارى آويخته شده بودند كه مردم آزاديده طريق اداى صدقهٔ فطر را از ان بياموزند . درين اثنا عساكر ظفر مآب شاهانه از غند اردلى، واردلى و كوتوالى، و دار السلطنه كه همه شان با اونيفرم هاى عسكرى و رسمى روز عيد ملبس بودند نيز بيهم با موزيكه هاى دلنواز قدمهاى بسيار مستقيم و منتظم خود شان از روى سرك بزرگ قومى باغ مرور نموده از دروازهٔ وسطى شرقى داخل صحن مسجد گرديده بدو طرفه سركى كه از دهن دروازهٔ مذكور تا برواقيكه انجام آن به محراب و منبر خطبه منتهى ميشود امتداد يافته صف بسته شوكت كرديدند بساعت ۱۰ و نيم كوكبهٔ پديديهٔ شاهانه كه دو طرفه با عساكر سوارهٔ ركابى، و بغل اسپان، و سراوس محاط بود بكمال هيبت و عظمت از روى سرك عيد گاه بداخل مسجد مشاهده شد . موزيكهٔ عسكرى به لارهٔ دلنواز سلامى خود دخول ذات دقيقه