Page 1073

صحیفه ٤ شماره ۱۳ سال چهارم نوشته ها را از قبیل اسطوره و مبالغه پنداشته و به هیئت اصطلاح مادی ماضی پیروی تقلید نموده چنین ترقیمه ها را از اسلوب مستحیلات در حساب آرند — ولاکن الحمد لله تعالى ثم الحمد لله تعالى تشکر میکنیم و حمد مینمائیم اگرچه شکران این نعمت حضرت باری تعالی جل علی را به هیچ لسان و هیچ عنوان ادا نمیتوانیم، که حضرت آفریده کار برحق و خالق حقیقی مطلق جل سبحانه بچنان نعمت گران و مرحمت فراوان عظیم الشان خود مایان اهالی افغا نستان را چنان باد شاه دل آگاه محبوب القلوب ترقی خواه عدالت کیش و رعیت پرور اعنى بادشاه و سلطان المسلمین اعليحضرت ( سراج الملة والدین ) طول عمره وبقاء سلطنته ، مفتخر و سرافراز فرموده که لیل و نهار از نهایت دیانت و کیاست در پی ترقی و تعالی ملت اسلامی خود بکمال صمیمیت مستعد اند. چنانچه مالکان ذی اذهان اوطان مقدس ما هر گاه به نظر امعان از زمان سی و چهار سال ماضی را به آوان حالاتی تطبیق نمایند چه مقدار فرق های عظیمه و تفریق های بدیعه استنباط خواهد جستند، خلاصه والحاصل قبل از سی و چهار سال رسم کارخانه های ماشین خانه که مبنی بر ترقی وسعت حرفت وصنعت ، و مسجدهای باصفای بزرگ سفید کاری پخته طرز اصول جدید که مؤسس بر عبادت معبود برحق ، وسرك های بزرگ متین و پلهای جسیم آهنین محض از جبهه سهولت عبور و مرور رعیت ، و رباطهای سراچه سترگ متین ، و در هريك كروه مستحفظان امین از سبب استراحت و محافظت رعايا وغرباء ملت ، ومكتب ها و دار الفنون و مدرسه های دار العلوم محض از برای تحصیل علم و معرفت سایر مملکت ) و هم چنین اسلحه های ناریه و جبا خانه های واسلحه از اسلوب یکرونق کار آمد دولت و ملت، كذلك حفر نهر های جسیم و بنداب های متین اساس آن بر ترقی افزونی زراعت و کثرت نفوس اسلامیت وبنياد دار الشفاها ودار اليتاما بجهة صحت وجود و معیشت بی پدر و بی مادر موجود ملت ، و اتباع موترهای سریعه و آله های جدیده گوناگون و اسباب های ماشین دار والكتريك، بوقلمون یقین است که قبل از سی و چهار سال در خواب احدی هم خطور نکرده باشد. سبحان الله هر قدر که تعریف کنیم و تشکر کنیم قلمم این همه گرانبها و این لطف و عنایت های بی منتهای پادشاهی که مبنی بر ثروت مندی ما ملت اسلامیه بذل و احسان نموده در حوصله تحریر و تقریر گنجا نیدن از طریقه نا ممکنات . بلی نا ممکنات .... ای محب اسلام حالا خلاصه همین قدر دعای خالی از ریا طول عمر و بقای دولت قوی صولت محبوب القلوب معظم خود را شعار خود ساخته به اصل مطلب خود مراجعت نموده يك یاد داشت بی چار کی خود را در نظر قارئین عظام و برادران اوطان مقدس اسلام خود جلوه گر عرض مینمائیم – مخصوص معدن تیل خانه در سنه تخاقوئیل ۱۳۲۷ که بنده بیچاره در بخا را بودم از زبان چند نفر رجال هراتی که در خود شهر شهیر دار النصرت هرات سکونت پذیر بودند و در بخارا آمد و رفت داشتند چنین استماع کرده بودم، که در آوان جناب قاضی سعد الدین خان نائب الحکومه صاحب سابقه محال موصوف وقاضي القضات صاحب رحال دار السلطنه مبارکه کابل ، در تحت جوار [ پل مالان ] هرات يك چشمه بزرگ تیل خانه ظاهر گردیده بود ، و يك شخص نمونه آنرا از برای جناب قاضی صاحب تقدیم کرده بود و جناب موصوف بهره ارسال کرده بود. همان بود که خواه از بهره دار مقدم و خواه مؤخر مردم بادیه نشین آنجا از راه جهالت خفیه چشمه تیل خانه ظاهر شده را مسدود و مخلوط با دریاب مالان بسیار و نایاب گردانیده بودند. چنانچه یادداشت همین حکایت در یک جلد کتاب یادداشت بنده بدار السلطنه مبارکه موجود است. ای محب اسلام اگر چه جناب مستطاب محمد سرور خان نائب الحکومه و حال هرات رو شناس بنده نخواهد بود الحمد لله تعالى تشكر میکنم که هر واحد مردمان رعایا و غرباء آن ولا که در بخارا می آمدند از جناب نائب الحکومه صاحب اظهار رضامندی و دعاگوئی مینمودند و تصورشان در بیشی ترقی دولت و ملت با سعادت اسلامیه شان بکمال هویدا در کار است. و در سنه ایت ئیل ۱۳۲۸ که بهادر خان نام ملازم جناب میرزا محمد سرور خان دفتری هرات در بخارا آمده بود و دفتری موصوف روشناس بنده میباشد ظاهرا شخص رجال خیر خواه ملت اسلام مشاهده میشود از جهتیکه دفتری آشنای بنده بود ملازم دفتری مذکور را زبان تا کید کرده بودم که دفتری صاحب را ازین فقره ترغیب و آگاهی داده جد و جهد را شعار نماید بلکه خداوند كريم جل على شانه يك وسیله خیر سازد كه يك استفاده ترقى بظهور انجامیده دولت و ملت اسلامی از ان مستفید گردیده از محتاجی اجنبی رهائی یابیم – و بدون از تیل خانه مسموع کردیده ام که در هرات و بدخشان معدن توانگر (چودن ) موجود است بنابران عجالة آن مهربان همین قدر می نگارم که دول و ملل اروپا که مستفید زیاد کردیده اند ومالك قوت و حشمت سراسر روی شده اند ظاهراً از همین دو چیز مملو از منفعت است زیرا از چودن ریختگی تمدید راه آهن و آله ماشین هر رقم از ( سر آوردن ) همین چودن میامن معدن تولد و تشکل پذیرفته وغیر از اسباب ماشین ها ، نلهای آب ، جبرکت های چوب ، ستون های متین سیم تیلیگراف و پایهای دریاب، از برکت همین خزائن مملو از دفائن است . و محرك ماشين مذکور بقوه شعله فضله همین جوهر قیمت دار تیل خاك است. که رقیق آن بجهة تنویر وتزئین چراغ های شهرها و دیارها ، و غلیظ آن مصارف تائید سوخت ماشین ها و [ لاکامتیف] ها بکار می آید .... زیاده از حضرت قادر بر حق و خلاق مطلق جل قدرته التجا و نیاز دارم که تا سالهای دراز و قرنهای بیشمار سایه سعادت آیه مبارکه پدر حقیقی وترقی خواه تحقیق ما مسلمین اعلیحضرت ( سراج الملة والدین ) معه دودمان مبارك شان را کم [؟]