Page 227

تحفة الامان فى سيرة النعمان حصه اخرى (٢٢٦) مساعى ابوحنیفه در مسائل تشریعی وغیر تشریعیه خواهند بود - لا کن ازین حیثیت باید که وی نسبت به « رومن لا » از قوانین وعادات « ایران وافغانستان » ( حسب توهم اوروپا ئیان ) بیشتر استفاده نموده باشد زیرا که وی اولاً بالذات فارسی النسل وزبان مادریش فارسی بود و دوم وطنش در کوفه بود که آن از جمله مناطق فارس بحساب میرود - مطلب اینست که این امر بہر حال قابل تسلیم گفته میشود که « حضرت امام » رادر موقع تو ضیح مسائل فقه باالضرور از رسم ورواج قواعد مروجه اسبق آن ممالک مدد و معاونی بهم رسیده خواهد بود - لا کن سوال اینست که ازین استعانت بدین حیثیت با مام ابو حنیفه که واضع قانون اسلامی است چه اثر و نقصى بهم میرسد ؟ يعنى اويك واضع بالا ستقلال شمرده میشود یاناقل و جامع محض است ؟ ! تا جائیکه ما معلومات داریم و تحقیق نموده ایم عالم اسلام از تصانیف قانونی اقوام دیگر و آئین غیر اسلامی کمتر واقفیت حاصل نموده اند در فهرست ترجمهای کتب ملل غیره بهزار ها کتب بر خورده ایم که مسلمانان آنرا از السنه غیره بزبان عربيه ترجمه نموده اند - لا كن علی العموم آن كتب طب فلسفه و غیره علوم - متداوله بوده است - نام هیچ کتاب قانونی را ندیده ایم ونه سراغی از آن داریم که بزبان عربی ترجمه شده باشد واین قدر قطعا ثابت است در موقعیکه « امام ابو حنیفه » بتدوين مسائل فقهیه مشاغلت داشت ابداً هيچ يك كتابی در هیج علوم و فنونی ترجمه هم نشده بود لہذا احتمال این خد شه که امام صاحب از کتب قانونی دیگر مردم استفاده نموده خواهند بود بالکل بی اصل است و آن قوانین و رسم و رواجی که در ان موقع دران ممالك نافذ ورائج بودند این چنین قابلیتی نداشت که در حیز تحریر آمده لقب قانونیه را حاصل کرده بتواند . خالص اینکه آنچه قرائن و تحقیقات تاریخیه را که ما ملاحظه میکنیم هرگز از آن این مسئله ثابت نمیگردد که حضرت « امام » كدام يك تصنیف قانونی روم و یا فارسی و یا دیگر اقوام را بدست آورده برطبق نمونه آن بنیاد مسائل فقهیه را گذارده باشد و ازین امر نیز انکار کرده نمیشود که هر آن قدر مسائلی که قبل از زمان ابوحنیفه جمع نموده شده بود حيثيت فن مستقلی را نداشت - نتیجه این مذاکرات حسب