Page 64

جغرافیه طبیعی و افریقا ۶۱ خط استوا بطور فرضی کشیده شده اند - چنانچه عرض البلد قطب شمالی ۹۰ درجه شمالی است و عرض البلد قطب جنوبی ۹۰ درجه جنوبی است دائره ہائی عرض البلد ہرقدر‌ی که به قطبین نزدیک شده می روند کوتاه تر شده می روند و تمام مقاماتیکه بر یک متوازی عرض البلد واقع اند. از خط استوا فاصله برابر داشته می باشند. با‌مداد دائرہ ہای عرض البلد فاصله مقامی را که طرف شمال یا جنوب خط استوا باشد. معلوم کرده میتوانیم لیکن بغرض معین کردن محل وقوع یک مقام بر سطح زمین محض همین خطها کافی نیستند - مثلاً بگوئیم - که عرض البلد یک مقام ۴۰ درجه شمالی است. ازین معلوم نمی شود که آیا این مقام در ایشیا است یا در یورپ یا در امریکای شمالی - چرا که این مقام برین دائره ۴۰ که متوازی خط استوا کشیده شده بہرجائی واقع شده می تواند پس بغرض تعیین محل وقوع یک مقام ضرورت دیگر خطوط ہم است. بر شکل نمبرا نظر بیندازید - ہرگاہ بگوئیم - که مقامی بر خط ۲ واقع است ظاہر است که محل وقوع آن معین نمی شود. آن مقام برین خط ۲ بہر نقطه پایینی آنها پهنچ ندی واقع میگردد تا آینکه طول آن کماهی از ۵۰۰ میگذر‌د تا سائر خلیج معلوم میشود که آن آب در ہوا پراگنده شده تمام کره را احاطه میکند و کما ہی باد سرد، عرض البلد عبارتست از همان خطهای عرض که میگویند که خطوط، مختلف و تجارب خط استوا نسبت به نه دور قمر بدورکره مدار میگویند به این دور دلالت