Page 368

جلد اول ۳۵۱ کتاب قضاء بآن در باطن باتفاق حضرت امام وصاحبین رحمهم الله تعالى ومن جملته وسا العقد ان حضر القاضي بالبيع بشهادة الزوير رانه على وجهين احدهما ان يكون الدعوى من جانب المشترى بان ادعی رجل على غيره انك بعت منى هذه الجارية بكذا واقام على ذلك شهود زور وقضى القاضي بها الجارية للمشترى نفذ قضاءه باطنا عند ابي حنيفة رحمه حتى يحل للمشترى وطؤها خلافا لمحمد رحمه (عالمگیری) و از جمله امور بقای عقد آن است که قاضی حکم کند بفروختن بگذشتن شاهدان دروغ و این بر دو وجه است یکی از ان دو وجه این است که دعوی از جانب خریدار باشد چنانکه مردی دعوی کند بر دیگری که بدرستی تو این کنیز را باین قدر بها بمن فروخته بود دیگری راند باین دعوای خود شاهدان دروغ را و قاضی حکم کند بآن کنیز برای آن خریدار نافذ میشود حکم قاضی در باطن نیز بر امام ابو حنیفه رحمه تا آنکه حلال میشود برای آن خریدار وطی کردن آن کنیز خلافت مرامام محمد را رحمه الله و الوجه الثاني ان يكون الدعوى من جانب البايع وصورته رجل ادعى على اخرانك اشتريت منى هذه الجارية واقام على ذلك شهود زور وقضى القاضى بذلك حل للمشترى وطى الجارية عند ابي حنيفة رح واما على قول محمد ان عزم المشترى على ترك الخصومة حلال وطؤها هذا اذا اقام المدعى شهود زور ولو لم يقم المدعى شهود وحلف المشترى رد الجارية على البايع ان عزم البايع على ترك الخصومة يحل له وطؤها تم سلق المشايخ رحمهم الله في تفسير العزم على ترك الخصومة قال بعضهم المراد من العزم العزم بالقلب وقال بعضهم تفسيره ان يشهد بالتناعلى العزم بالقلب لا يكتفى مجرد النية بالقلب (عالمگیری) وجه دوم این است که دعوی از جانب فروشنده باشد و صورت آن این است که مردی دعوی کرد بر دیگری که بدرستی تو خریده از من این کنیز را و بران دعوای خود گذرانید شاهدان دروغ را و قاضی حکم کرد بان شاهدان حلال میشود برای خریدار وطی نمودن آن کنیز برو امام ابو حنیفه رح واما بقول امام محمد رح اگر خریدار فایده از جمله صور بقای عقود فایده تفسیر عزم