Page 293

جلد اول ۲۸۴ کتاب ادب القاضی فایده در حکم آن نوشته که یافته شود در دفترهای سوداگران فلو وجد في دفاتر التجار في زماننا اذامات احدهم وقد حرر بخطه ماعليه في دفتره الذي يقرب من اليقين انه لا يكتب فيه على سبيل التجربة والهزل يعمل به والامرفت او يدناهم بذلك فلولم يعمل له لزم ضياع اموال الناس اذغالب بياعاتهم بلاشھود فلهذه الضرورة جزم به الجماعة المذكورون وائمة بلخ رحم كما نقله في البزازية وكفى بالامام السرخسي وقاضیخان قدوة تنقیح حامدیه) پس حاصل تمامی قولهای ذکر کرده شده اینست که بدرستی مدار حکم عمل کردن بخط بنا بودن شبه ست در انخط از روی ظاہر وبنابرین حکم شبه طوریکه یافته میشود در دفترهای سوداگران در زمانه ما وقتیکه بمیرد یکی از ایشان و حال آنکه تحقیق نوشته کرده باشد بخط خود آن چیز را که برا و دین است از مردم دران دفتر خود که نزدیک بیقین باشد اینکه نوشته نمیکند در آن دفتر بطریق تجربه و مسخرہ گی درینصورت عمل کرده میشود بآن خط و حال اینکه عرف و عادت جاریست میان سوداگران بآن نوشتن پس اگر عمل کرده نشود بآن خط لازم میشود ضایع شدن مالهای مردم زیرا که بسیار خرید و فروش ایشان بدون شاہد میباشد پس از جهت این ضرورت جزم ویقین نموده اند عمل کردن بخط جماعه علمای ذکرکرده شده و امامان بلخ رحمہم اللہ تعالی چنانکہ نقل کردہ است آنرا در ببناست بزازیه و بسنده است امام سرخسی و قاضیخان از روی اقتدا کردن بایشان خه لا يخفى انا حيث قلنا بالعمل بما في الدفتر وذالك فيما عليه كما يدل عليه ما قدمناه عن خزانة الاكمل وغيرها واما له على الناس فلا ينبغي القول به فلو دعی مالا علی آخر مستدلا بدفتر نفس المترو التحمة (تنقيح حامديه) بعد از ان پوشیده نباشد اینکه در هر جائیکه ما گفته ایم بروا بودن عمل کردن بآنخطیکه در دفتر سودا گر باشد پس آن عمل کردن در انچیز پست که براو باشد از مردم چنانکه دلالت میکند برین حکم مسئله که پیش نقل کردیم انرا از کتب خرانه اکمل وغیران اما عمل کردن بآنی که در دفتر باشد در چیزی که مرا و راست بر مردم پس نمیشاید قول کردن بعل کردن انان پس اگر کسی دعوی کرد مالی را بر دیگری محال آنکه سند گیرند و بود بر آن دعوی خود نوشته دفتر خود را قبول کرد نمیشوب اصلح نوشته