Page 128

جلد اول ۱۱۹ كتاب ادب القاضی للتعدیل (صفحه) در کتاب لسان الحكام گفته است بنابر کتاب قنیه مذکورست که مینماید انکه مقرر کند قاضی انسانی را تا بشناسد مردم را در حضور قاضی و برخیز اند ایشانرا و بنشاند شاهدان را و بزند اند ایشانرا و زجر و تادیب نماید شخصی را که بی ادبی نماید و نامیده میشود همین شخص را صاحب مجلس و جلواز نیز نامیده میشود و آن صاحب مجلس بگیرد نه مدعی چیزی لیکن زیاده بردو در هم شرعی ازو نگیرد جائیز است و موکیلانرا اینکه چیزی بگیرند از کسانیکه برای ایشان خصومت میکنند از جمله مدعیان مدعی علیهم ولیکن برای هر مجلس زیاده بردو در هم نگیرند و پیاده گان و ملازمان قاضی بگیرند اجرت یسعی خودرا از کسانیکه برای انها عمل مینمایند و ایشان مدعیان میباشند لكن آن پیاده گان وقتیکه برای مدعیان شهر عمل بگیرند از ایشان نیم در هم را تا یک در هم و وقتیکه بقريه جات و رستاقها بیرون شوند برای هر فرسخ زیاده از سه درهم و یا چهار درهم نگیرند همچنین واضع نموده اند اجرت را علمای بر حسب کا ران پرزگاران همین اجرتها اجرت نمای امثالی شانست که برحسب همین قدر عمل همین قدراجرت میکنند واجرت نویسنده بر شخصی است که برای او بنویسید و اجرت نامدار قاضی بر خود قاضیست و وقتیکه قاضی بفرستد امینی را برای عادل نمودن شاهدان پس اجرت او بر مدعی است تا نداجرت نامه که برای عادل نمودن شاهدان فرستاده شده باشد آن نیز بر مدعی است و بحمدالله ترکمانی رحمته است که مؤنث اجرت پیاده کان قاضی بر مدعی است در ابتدای حال اما وقتیکه مدعی علیه از حاضر شدن منع بیاورد پس اجرت پیاده قاضی بر مدعی علیه است اینقول استحسان است مجد الله در حیل نموده است با آن عمل بقیاس نموده است از جهت سرزنش نمودن همان مدعی علیه که سرکشی نموده است قطعا کہ قیاس خر ابش دار د اینرا که اجرت پیاده کان بر مدعی باشد در هر دو صورت یعنی اگر مدعی علیه سر کشی نماید یا ننماید باش ترکی کند و شاید بگیر و اجرت خود را از مدعی و همچنین شخصی که فرستاده شده باشد برای عادل نمودن شاهدان که اجرت اوبرمدعی میباشد و اذا ثبت تمرده عن الحضور عاقبه بقدر ما يزجره قال الرملي هذا صريح في انه لا بد فيه من البرهان فلا يقبل فيه قول المحضر ولا قول عدل واحد ولا النساء الخلص ولا يتصور تمرده الا بعد الاجتماع مع الشخص فلو اختفى لا يثبت تمرده (صفحه ١١٩) و قتیکر ثابت شود سرکشی مدعی علیه از حاضر شدن نرد قاضی عذاب کند او را قاضی بقدر سرکشی او گفته است فقیہ خیرالدین رملی رحمته الله علیه اینکه همین قول فایده چنان سرکشی مدعی حاضر شد مجلس قضا