Page 973

(۹۱۳) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) مشهور بود که کسی مرتکب افعال شنیعه که خلاف امر واحکام الهی وقانون حکومت و پادشاهی بودند نمی توانست شد واز انسوی میرزا محمدحسن خان که از حضور انور بامر دفتری و جوهات و ضبطی و خالصه جات قندهار مأمور روی روز گردیده بود بکار ابراز خیانات و خسارات عمال و ضباط پرداخته از جمله دفتر میرزا عبدالواحد خان عامل سال آوردن میر گذشته خالصه و ضبطی را قید کرد و سردار عبدالله خان حکمران قندهار که در خیانت با او شراکت داشت بنام زا محمدحسن اینکه دفتر او را با دیگر دفاتر اهل دیوان قندهار میرزا محمدحسین خان سنجشی در کابل خواسته است نزد میرزا محمدحسن خان خیانات خان مکتوب فرستاده از قید خلاصی نمود و روز دیگر حکما کنکه در بازار قندهار بشنقیر(۱)(۲) خواتم و زکار معیشت کار داران بسر می برد نزد میرزا محمد حسنخان شده اظهار کرده ابراز داد که میرزا عبدالواحد خان شانزده عدد مهر بنام قندهار را شانزده تن از عمال و ضباط خالصه و ضبطی نزداو محكوك ومنقش نموده است ومرد حكاك اينخبر را ازجهة آن بميرزا (۱) محمد حسنخان داد که در پایان کار گرفتار شحنهٔ باز خواست پادشاهی نگردد وميرزا محمد حسنخان فوراً او را در شقیر بمعنی محکمه شرعیه فرستاده و اهالی محفل شرع شریف میرزا عبدالواحد خانرا نیز در محکمه طلبیده او در نزد اهل شرع زراندن بر خطایکه کرده بود اقرار کرده بخامه اعتراف در کتاب سؤال و جواب قاضی خانیدوك در محکمه شرعيه مقرر (۲) و دستکار داده خاتم برنهاد بعد میرزا محمدحسنخان او را بامر امیریکه کننده بود از راه پرسش کناهش نز دسردار خواتم جمع عبدالله خان فرستاد و او مهرها را در کیسه انداخته دیگر هیچ نگفت اما میرزا عبدالواحد خانرا باعمال وضباطیکه خاتم بمعنی بفرمان در دفتر سنجش کابل طلبیده شده بودند کفیل درگاه عالم پناه نمود و بمجرد وصول در کابل نزد نگهبان مهر ها محمد نعیم خان کاکر محبوسان تفویض او می شد محبوس گشت و میرزا محمد حسن خان چهل خروار از گندم وغيره حبوبات او را که در اراضی خالصه دولت زراعت کرده در انبار ضیافت خود انباشته بود ضبط دیوان سلطنت نمود و همچنین پنجاه و شش هزار روپیه از درك وزش اجاره و قسط پیش ماهه بزمۀ محمد عثمان خان بارک زائی اجاره دار محصل کذری ثابت کرد و هم خود او چهل هزار روپیه دیگر را از درک محتملکه کرده و تحویل خزانه نموده بود بمیرزا محمد حسن خان سند اقرار و اعترافی داد و او را نزد حکمران قندهار حاضر کرده ماجرا باز داشت که وجوه دولت را از نزد او حصول کند وسردار عبدالله خان که با او در حیف وميل مال دولت شريك بود پاسخ داد که تا اخیر سال وجوه ذمکی خود را میرساند وميرزا محمد حسن خان در جواب او گفت که شش ماه از سال گذشته از نود و شش هزار روپیه بدون از ده هزار دیگر چیزی دپشیزی بخزانه پادشاهی نرسانیده پس چه اعتماد با وست که مهلت داده شده تا آخر سال وجه از او گرفته نشود و سردار فرستادن عبدالله خان در جواب این گفته میرزا محمد حسن خان گفت که اجاره او را فسخ کنند و او از شنیدن این سخن سپهسالار ساکت شده دیگر هیچ نگفت و ازین باز خواستهای میرزا محمد حسن خان بود که حکمران قندهار باعمال و غلام حیدر ضباط خیانت کار آهنگار درپی ایذا و آزار او افتاده چنانچه بیاید راه عداوت وعناد پیش گرفته وميرزا محمد خان اشرار حسن خان از روز ورودش در قند هار تا روز دوم ماه ربیع الثانی که پنجاه روز بکار پرداخته و روز بسر برده هزاره را بود پنج لك روپيه افزون از عمل ودخل مستاجران سابقه از راه منفعت دولت بروی روز آورد ومقارن در کابل الحال سپهسالار غلام حیدر خان سپهسالار سوم گرفتار شدگان اشرار هزاره را با اسبان و استران و روغن رسیدن وكوك وكليم ونمد و كوسفند انيكه مردم هزاره باو داده وهم بغنيمت گرفته و باخود در ترکستان برده بود بفرمان وجوه بهای عالي مصحوب محمد حسين خان رساله دار کابل درگاه عالم پناه نمود و هم يك لك و پنجاه و پنجاهزار و چهارصد سکه پوست قره با نقره با موكه ميرزا شاه محمد خان و ميرزا محمد حسين خان هراتی از وجوه فروش پوست قره کلی حاصل کرده کلی در کابل با هزار دانه طلای مسکوك روسی که مجمول و بجهیزاد شبکه خریده از بخارا ارسال کابل داشته بودند در روز ششم ربیع الثانی تحویل خزانه عامره کابل شد و هم درین هنگام معدن نمك بسيار صاف که از چشمه جوشیده بمثابه روی بلور بنجميد ميگردد در موضع شورا رایج واقع موضع ماما ابدال در وسط وعرض راه شهرغان و آقچه از یمن اختر روز افتادن طالع فیروز مطالع حضرت والا بروی روز افتاد واز روز این معدن و معدن اند خود و جال قطغن آوردن معدن نمک شورا رایج