Page 910

(۸۸۰) (جلدسوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ) رواج دادن حضرت والا کاشتن پنبه آمریکائی را در افغانستان رواج چرم سازی دولتی در افغانستان قدغن شدن عمل وفروش تریاک اخراج کسان سید محمود کنری مقبول مراحم ملوکانه شدن غلام رسول خان شرح حال انگلیسائیکه نوکر این دولت بودند راه استرداد گوسپندان مسروقه پیش گرفته چون راه بدزدان نزدیک کرد ایشان بجنك گرائیده از شنیدن آوای تفنگ جانبين مردم شنو ارا ولو ازك (۱) الزرا معاونت سر تیپ در عین محاربت از گرد راه در رسیده تا ساعت دو از شب هنگامه پیکار استوار داشته در پایان کار گوسپند انرا پس بتصرف آوردند و چهار تن از مردم الوار ک مجراحت برداشته یکتن از دزدان کشته و مفقود گشت و همدرین ایام تخم پنبه امریکائی که بذریعه فرمان از آنجا بجهة اجرای دستگاه نساجی بعض پارچهای نازك ولطیف تخین که از پنبه افغانستان چنانچه باید نشاید خواسته شده بود بکابل رسیده بامر حضرت والا در جلال آباد ولغمان فرستاده شد و حاکمان آنجا در هر دو موضع کاشته در وقت عمل از سه حصه جوزقه یعنی غوزه آن يك حصه پنبه بدست آمد بخلاف پنبه خود آنجا که از چهار سیر غوزه یکسیر بعمل می آید و در لطافت نیز فرق کلی دارد و خشن (۲) است و همدرین هنگام یکتن کارتین نام استاد چرم ساز انگلیس بفرمان طلب از هند در کابل آمده بامر حضرت والا کارخانه چرم را بروی روز آورد و اشتهارات عدیده در تمامت ولایات ومحالات مملکت افغانستان شرف انتشار یافته امر وقد غن شد که جلود گاو و بز و گوسپند و اسب و اشتر و غیره را بجز از دولت در خارج مملکت نفروخته و افزون از مصارف لازمه خود را بکار کنان دولت داده بنرخ رواج روزیهای ماله خود را نقد بگیرند و پس ازینروز چرم افغانستان نیکوتر از چرم همدان ایران ولاهور هندوستان بل نظیر چرم انگلستان در معامله امتحان آمد و رفته رفته در عهد سلطنت اعلیحضرت سراج الملة والدين كه مكمل ومؤسس صناعات وطن مقدس خویشند تمامت اسباب و آلاتیکه موقوف بچر ماست آماده گردیده انواع واقزار مردانه و زنانه و غیره ادوات بروی کار آمده کاسه بازار چرمینه آلات فرنگستان گشت و مردم افغانستان را نزديك بعدم احتیاج چرمینه یاب بدول خارجه رسانید و هم مقارن اینحال اشتهارات بسیار در منع عمل ترياك که مبادا مردم افغانستان بمباشر آن گردیده از شجاعت و رشادت بذلت و نزازت گرائیده زار و زبون شوند عز انتشار یافته فروختن آن بجز از دولت بدیگری قدغن شد و اگر چنانچه کسی گرفتار قلیان غمزه شود ده کشوف کرده دولتشن سخت مؤاخذه کنند و از نجا ست که بفضل خداوند و توجه دولت رومند کسی در ظاهر گرفتار غمزه نمی تواند شد و اگر ناخوای وساوس شیطانی و هواجس نفسانی در خفا گرفتار اینعمل شود هم نادر خواهد بود و بشخص وتجسس دولت گرفتار شکنجه عتاب و عقاب خواهد شد و همدر خلال این احوال خویشان و نزدیکان سید محمود کنری را که براحت و سعادت ذات و در بدری را ترجیح داده چنانچه گذشت روی فرار جانب پنجاب نهاده در حسن ابدال مقام گزیده بود حکم اخراج صادر گردیده هم چند عرایض ملتمسه تبراء بیزاری از او ارسال پایه سریر سلطنت داشتند پذیرفته نگشته اخراج شدند و مقارن اینحال غلام رسول خان بن جنرال سیف الدینخان که باجداش فرار و مقیم شال کوت بلوچستان بود از انجا بیامده و پیام گل محمد خان جبار خیل راه انابت بر گرفته وارد جلال آباد شد و از انجا در کابل آمده از تقنیم (۳) سده قلیان حصول اجازت مراجعت مستسعد گردیده اهل و عیال خود را در کابل آورد و همدرین ایام شخص مجذوب الحالی که عمل چرس کشی داشت و هر روزه بالوجود در وقت گردش مستر ادوردس نام انگلیس نوکر دولت افغاستان که بادو تن سواره محافظ از سواران نظام در اندرون شهر از راهی میگذشت بقصد کشتنش حمله کرده چوب سطبر و کلفتی را که در دست داشت حواله وی نموده لطمه (٤) سخت رسايد و هر دو تن سواره محافظ بمدافعت و ممانعت او پرداخته زحمت هر چه تمامتر مستر مذکور را از ورطه قتل نجات داده و از وقوع اینقضیه مستر کلیمنس و مستر مدل تن و مستر است دالله و کارتین چرمگر ملازمان ایندولت که طریق خدمت می سپردند و هر يك مشغول کاری بودند عریضه مشتمل بر حادثه مذکوره و متضمن بر خواهش افزون نمودن نگار داده بتوسط یکی از مقیمان بساط حضور معدلت دستور بشرف مطالعه حضرت و الا رسانیدند و چون شر حی از در و غکوئی و التمائوت کمینانی نیز نگار داده بودند که یعنی اولیا و اشراف و پیاده زده کابلیانه طریقه نوکر آید ولت ساخته است که تنخواه زیاد برای ایشان معین و مقرر میشود و حال آنکه کتر از گفتار و اظهار او مواجب برای ایشان از دولت تعیین شده است و حضرت والا که ملازمت و خدمت ایشانرا با و التمائیوت قرار داده و سند مکتوبی حاصل (۱) الوارك بلفظ افغان بسكون لام و بدون همزه وصل استعمال میکنند و در فارسی چون ابتدا بساکن متعذر است بهمزه وصل رقم وتلفظ میکنند (۲) خشن بفتح خاو كسر شين معنی درشت (۳) تقبیم بنای مثلثه بمعنى بوسیدن (٤) الطمه طپانچه