Page 857

( ۸۲۷ ) ( جلدسوم ) ( تاریخ سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ ) نامه خاتم نهاده بودند بدستکم چاپاران بدستکم خادمان دولت شده چنانچه بیاید در دامنه کوه قرق دريك رو از ضرب كلوله تفنك سپاهیان نظام نیاسا رسیدند اما در ینوقت محمد قعلم بيك را ببدترین حالتی که گل و لای روی او و کذاش مالیده واز استخوان بازها وول وجگر گوسپند بگردن های ایشان آویخته وهمه را رویجات در الاغ سوار کرده داخل شهر هرات نمودند و برسم قدیم در قامت داران گردش داده بزندان بان سپرده و نان را در محل عام حاضر مجلس سپهسالار فرامرز خان کرده او همه را بعزم تصرف در سرای خویش در آورده عریضه شرح سر مشتمل بر خواهش آنها را برای خویش از سال پایه سریر سلطنت نمود و حضرت والا سوال او را اجابت کشی مردم فرموده فرمان کردند میدان ایشانرا یکمنزل پیشتر و زنانرا از قفا رهسپر کابل ساز دو چنانچه بیاید او همه را در کابل کوچی افغان فرستاد و همچون مردم افغان کوچی و ملت دار پشت رود در وقت رهسپار شدن افواج قاهره جانب کوهستان از حکم دولت هزاره علوفه وتمار (۱) حصه وتقسیم خودرا نداده ولشکر ملکی ایشان نیز چنانچه نشت از عرض راه روانخانه ای (۱) تمار خود نهاده بودند و حضرت والا بر آشغته فرمان عتاب از راه تنبیه و تهدید بنام بزرگان ایشان فرستاده بود از جمله یعنی خور تاجو خان اسحق زائی که دختر ستوده اخترش باشهرانه آزاده سردار حبیب الله خان نامزد هم بستری داشت از راه دتی و آزوقه عذر خواهی عریضه مشعر برعفو تقصیر نگار داده بپایه سریر سلطنت فرستاد و چون خادمان علوفه و تفری لشکر قومی مردم کوچی را از شورش مردم هزاره قلمه نو و میمنه عذر آورده بود حضرت والا برای او ارقام فرمود که دیگر عهده متوطنه مملکت افغانستان هم از فتنه واشوب مردم آن دوجا آگاه بودند چرا باز خدمت دولت پس نکشیدند الا مردم افغان پشت رودی وفراهی و کوچی آن نواحی که رو از خدمت دولت ومعاونت ملت بر تافته آنچه را که در نهاد داشتند بدولت نيك مكشوف ساختند که گویا هرگز مردم کوچی بکار دولت و ملت نیاید بلکه خسارت در مملکت وارد آرد زیرا که مال و متاع زاید از هندوستان آورده وا کثر را بدون دادن محصول در کوهستانات رسانیده میفروشند وزراعت و چراگاههای رعیت را تمام تلف و علف دواب و مواشی خود کرده اشیای مایحتاج ضروریه مردم افغانستانرا از راه تجارت در خارج از مملکت برده معیشت مردم داخله را تنك و دشوار میسازد و مضاعف آنچه الثر میدهد نقصان بدولت و ملت میرساند و هم در خلال احوال مذکوره سپهسالار قرا میر خان سپهسالار در مقر مانیکه بنامش شرف اصدار یافت ولی محمد خان هیاتی را که در وقت شورش مردم میمنه با چهل تن سوارش چنانچه نشت فرار کرده از راه بیدلی در هیات رفته بود محبوس و روانه کابل نمود و تمامتزا مایملکش را ضبط دیوان سلطنت کرد و درین اثنا اشرار فیروز کوه و چا رسده و سعدالهی و غیره تایمنیه و میمنه در شورش و فتنه همعنان شده بودند انجام کار افواج قاهره را از چار جانب آماده قتل و تاراج خود دیده روی بپناه بدره و کوهسنگان نهاده و در آنجا باب استقامت مردم فیروز نیاورده بدره سختیان خزیده پناه گزیدند و برند عبدالاحد خان و کیدان نظام الدینخان و کیدان فقیر محمد خان کوه که هر کدام بافوج آراسته از نظام از جای روی تنبیه و تهدید بسوی موطن ومقام انگروه بدفرجام نهاده بود بنامه و پیام ایشانرا مستمال ساخته از کوه جهالت در میدان اطاعتشان فرود آوردند و از جمله سعد يار بيك يرلفانى و منکباشی تلنی و ارباب ابوالفیض با چند تن از بزرگان مردم اور بك كه آتش افروز فتنه و فساد بودند نظر بكينه وعناد (۲) افول خود ایشان که در نهاد داشتند پیش نیامده بدره راه قول روی پناه وافول(۲) نهادند و خادمان دولت از قفای ایشان یعنی غروب راه تعاقب برگرفته و آن نمکوهیده خویان از آنجا نیز فرار اختیار کرده و ایتان نافراز بشته ترکستان از عقب ایشان کردن واز ایلغار نموده در تاریکی شب باهم دوچار شدند و هیچیک دست ردی نتوانسته اشرار داخل صحرای ترکستان نظر پنهان شدن گردیده جان بسلامت بردند و خادمان دولت باز گشته از قتل بیارامیدند و در خلال این احوال مير محمد رضابيك الثانى اقوام محمد عظيم بيك سه پای رایس از کریختن او دلالت و هدایت کرده راه اطاعت آورد و در ضمن مطیع و منقاد ساختن قوم میرمذکور علوفه وازوقه لشکر تحت رایت سپهسالار غلام حیدر خان را نیز بامر اورد شرح خدمت كبداري علاقه سه پای آماده و مهیا نموده نسبت بسیاه نظر همراه خدمتی بسزا کرده مکتوب تصديق خدمت از سپهسالار مير محمد رضا حاصل کرد و درین اثنا كرنیل فرهاد خان با كيدان محمد افضل خان که از ار زکان چنانچه گذشت بافوج و توپ بيك القاني راء استقبال اردوی سردار عبدالقدوس خان که خود او رهسپار کابل شده بود بر گرفته بودند در موضع اسفندیار