Page 503

( ٤٧٥ ) ( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ ) نهاده او امر واحکام پادشاهی را چنانچه باید رونق دهند و نیز ملك بينده خان و ملك همرا خان قوم نیازی را که از راه اطاعت شرفیاب حضور اقدس شده بودند امر شد که نزد ملکان کاچان رفته شش تن پسران خان محمد و پیرام و کمال خان نامانرا که همیشه شرارت را پیشه خود ساخته گاهی در کاچان و هنگامی در ساو و چلا بند جسته سپاه پادشاهی از عهده آنان بیقرار و نا بآرام میشود مییابید با تفاق ملکان آنجا آنان را دست گیر سازند و باجای پناه نداده در هر مکان که باشند تار گذاران دولت را خبر دهند که ایشانرا گرفتار ساخته بکيفر اصم را از فتنه ایمن کنند و پسران خان محمدخان ازین امر حضرت والا آگاه گشته متوهم شدند و خویش را در ورطه هلاکت دیده ناچار ملکان هروگی را شفیع ساخته از راه المیت نزد سردار گل محمد خان حاکم لغمان آمده عفو تقصیر خواستند و بحسن رویه جریمه نکو هیده ( ۱ ) خصال و ناپسندیده افعال خودراداده رشته اطاعت بگردن نهاده عفو گشتند و هم چنین عیال های بهرام خان نیز نزد او حاضر گردیده استدعای مؤنت (٢) کردند و او باوجود فتنه جوئی بهرام خان بامر اقدس والا باندازه کفایت معیشت ایشان از جانب دولت نفوقه و خرجی معین ومقرر فرمود و از آنسوی سپهسالار غلام حیدر خان اسامی مذکوره را که حکم اقدس بگر و کان گرفتن ایشان صادر گردیده بود بنا بمصلحت وقت عهد نامه وضمانت خط از همگنان گرفته شرفداشت حضور انور والا کرده استدعای اطلاق محبوسین مردم سکو خیل را نیز نمود وکار او پسند و مطبوع طبع جهان آرا افتاده محبوسین را نیز امر رها دادن فرمود ومقارن اینحال مردم سرور زائی (٣) از دادن وجه جریمه وعشر دیوانی سر باز زده باسپهسالار غلام حیدر خان طریق مجادله گشودند چنانچه بقلعه شاهی تاخته دواب و مواشی مردم قلعه را بتاراج بردند و در بیان کار توان مقاتلت را باسپهسالار ولشکر پادشاهی در خود ندیده از طریق اطاعت پیش آمدند ورعه و کاه هرزه قلعه شاهی را رد کرده مطیع و منقاد شدند و همدرین هنگاه کرنیل عطاؤ الله خان از طرف دولت انگلیس عوض محمد افضل خان سفارت افغانستان مامور شده میان صالح محمد خان با بیست تن سواره نظامی بامر داد محمد خان حکمران جلال آباد وسپهسالار غلام حیدر خان از راه پذیره رسمی بامنزل دکه رفته اورا باعزاز واکرام از آنجا در جلال آباد و از جلال آباد در کابل رسانیدند و هم در یسال آلات و ادوات باسه و مبلغ بفرمان حضرت والا از هند درکابل رسیده در سرای مادرشیر علیخان قندهاری مطبع دولتی قرار یافته کاری چاپ جاری گشت و هم مولوی احمد جان خان قندهاری مامور سررشته داری دفتر سنجش وفارغ خطی شده امر جریب کشی ومساحت اراضی واملاك رعايا را بروی کار آورده قرار بیست جریب برمالیات مملکت بیفزود و عشر گندم دیمه ( ٤ ) را در خرواری دوازده سیر که دمسیر آن حق بیت المال است و دوسيرش حصه مواجب عمال وسپاه او برذمه رعایا نهاد و تکت نکاح پولی را از دختر یکی دوازده و بیوه یه وارثیه شش و نیم روپیه که از اول دور ارزانی یکر وبیه حق ملا نیکه خطبه نکاح میخواند میباشد و بیکقران قیمت تکت است وضع او مت و همچنین درصدی نیمروپیه در مال متروکه میت و معاملات داد وستد مردم سکنه مملکت و وجه سر شماری دواب ومواشی و محصول اشخار مثمره وغيره همه جدید بروی روز آورده او بند و ضبط اوقاف را نیز او کرده محصولش را برای امامان و مؤذنان مساجد و مصارف فرش و چراغ وغيره مسجد ها قرار داده از قید وضیفه خواران که از سلاطین پیش بنام علم و فضل و سیادت بدست هر کس افتاده بود واز دفتر پادشاهی میبردند چون اکثر از علم بهره نداشتند و رقم یکی از مرور زمان بدست دیگری افتاده بدون استحقاق مبالغی را از بیت المال میگرفتند همه را او تحقیقات وضبط کرده مستحقین و حق دارانرا با رقم جدید بمهر پادشاهی داده دیگرانرا که سزاوار نبود نادد موقوف کرد که اکنون مستحدثات او هريك دفتر جداکانه مرتب گشته است و چون امور مذکوره بتمامها موافق قانون سیاسی و شرعی بودمنظور نظر كيميا اثر حضرت والا شده جاری گشت و هم رساله اساس القضاة ورسالة دستورالعمل حكام وضباط را در باب رفع مخاصمات واجرای محاکمات او تالیف کرده بچاپ رسانید و ازین رهگذر چون او بسنده بسیار بکار بود مردمان را که قبل ازین در دیوان سلطنت راه نداشتند و سر کار آورده دفتر بسیار وضع شد و هما در ماده ی هما با یسال مبلغ ششها ر روپیه از حضور اقدس والا برای پیر پادشاه بخارا که از پدراشد و بر تافته و در پیشاور قرار گرفته و عرض نیاز ( ۱ ) نکوهیده بمعنی زشت ومذموم ( ٢ ) مونت كفالت و برداشت بار عيال وغيره یعنی مردم سرور زائی ( ٣ ) سرور زائی اصل نسخه سرور است بدون کلمه زائی كرنيل عطاؤ الله خان سفير دولت انگلیس بفكر وخو هسكه مولوی احمد جان خان بقرار شرعی افزون کرد ( ٤ ) گندم دیمه مقابل کندم آبی