Page 353

(٣٤٦) ( جلد دوم ) ( ذکر وقائع وقت فوت اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم ) ( سراج التواریخ ) (۱) مسیر جای باز گشت فرستاده سردار محمد ایوبخان که مأمور شدنش از هرات بجانب ترکستان از پیش ذکر شد در میمنه از رحلت امیر جنت مصير (۱) آگاه کردیده بذریعه عریضه بسردار محمد ایوبخان خبر داد واو از مکتوب سردار ان واقف شده از عرض پاز کل خان بر فوت پدر داد کمتری مطلع شده سردار محمد یوسف خانرا نزد خود طلبیده او را خبر داده مشورت خواست که در یکی از کتمان و ابراز فوت پدری کو سیرش یکدفه او عمل نماید و او اختیار کردن یکی از امرین را موقوف بصوابدید سپهسالار حسین علیخان داشته سردار محمد ایوبخان از مشاورت با او سرباز زده اعتراض کرد که مبادا سپهسالار از خوف کردارش که در زندان با سردار محمد یعقوبخان برای رد مالست مرتکب امر خلاف شده بعزم شورش تیغ فتنه از غلاف کشد و سردار محمد یوسف خان نظر بحسن خدمت وصداقت سپهسالار اورا ازوی مطمئن خاطر ساخته بعدش در نزد خود طلبیده در خلوت پرده از روی راز برداشته صلاح کار جستند و او مکتوبی را که از ترکستان برایش فرستاده از قضیه رحلت امیر شیر علیخانش خبر داده بودند ظاهر کرده سردار محمد ایوب خانرا از خود مطمئن خاطر ساخت که یعنی من آگاه شده بودم ولیکن قبل از فهمیدن شما اظهار نکردم که مبادا امری روی دهد و من متهم شوم و پس ازان او اعلان فوت امیر را نیکوتر از کتمان گفته از شورش افواج هم چنانکه خودش مطمئن بود هردو سردار آسوده خاطر ساخت که هرگز راه خلاف نگیرند و انشاء الله تیغ عصیان از غلاف نکشند چنانچه بصوابدید او بساط تعزیه و فرش فاتحه کسترده سه روز مراسم عزاداری و فاتحه خوانی ملوکانه بپای ردند و بعد ازان سردار محمد ایوبخان بدون آنکه نامه از کابل برایش برسد و بجلوس برادرش تخت امارت علم حاصل کند خطبه و سکه را بنام امارت سردار محمد یعقوب خان خوانده ورواج داده سپهسالار حسین علیخان و نائب حفیظ الله خان و جنرال تاج محمد خان بن ارسلاح خان وجنرال میر سعید خان استالفی و وزیر شاه خان برکد وجنرال تاج محمد خان بن میر اخور علی محمد خان و محمد افضل خان ریکا وغیره را بعطای خلع فاخره نوازش فرموده محمد افضل خان مذکور را بجنرالی توپخانه نیز ممتاز نمود و دو روز پس از نواختن آنان فرمانی بنام میرزا حبیب الله خان مستوفی صادر فرمود که از خزانه ترکستان وجه نقد در هرات بفرستد که اجرای تنخواه سپاه نظام کرده و داده شود و خود با سپهسالار حسین علیخان و سردار محمد یوسف خان در کارد کاه رفته شش فوج پیاده که در آنجا بودند از طریق تنخواه دادن پیش خواسته شروع بمواجب دادن ملازمان توپخانه نموده یکماهه وجه را همی دادند که ناگهان افواج پیاده که صف بسته ایستاده بودند بتحريك خود سردار محمد ایوب خان که قتیرا حمد خان ریکا را بر هم سپه سالار حسین علیخان تعلیم کرده بود که سپاه نظام را بفتنه بر انگیزد و او همه را اغوا کرده بود و تحریض نائب حفیظ الله خان وتاج محمد خان و شهاب الدین خان خواص زاده داؤد شاه خان که باسپه سالار هم چشمی داشتند آواز با جار بار بلند کرده خانه نرا که سردار محمد ایوب خان و سردار محمد یوسف خان و سپه سالار دران نشسته شروع بطلب دادن کرده بودند هدف سنك و چوب وکلوخ انداختن کردند و ایشان از مشاهده اینحالت سراسیمه کشته سردار محمد ایوب خان که محرك این امر بود از راه ظاهر داری که سردار محمد یوسف خان و سپه سالار از وی ندانند سردار محمد علی خان بن سردار سعید محمد خان را در بیرون نزد سپاه فرستاد که نصیحت و موعظت کرده آتش بلوارا فرو نشاند و سپاهیان که بتعلیم و تلقین خود سردار محمد ایوب خان مرتکب شور وفغان شده بودند فرستاده اش را وقعی نگذاشته فحش و ناسزا گفته بضرب سنك و چوب پس بخانه مذکوره در آوردند بعد خود سردار محمد ایوب خان وسردار محمد یوسف خان در بین شورشیان در آمده گفتند که اگر مد عا از قتل ما باشد اينك بكشيد و اگر مدعا چیزی دیگر باشد بگوئید تا در انجاح آن بکوشیم و چون ایشان بتعلیم شورش آغاز کرده بودند پاسخ دادند که خدا نکند که بقتل شما اقدام کرده خود را در نزد خالق و مخلوق روسیاه و بدنام سازیم اما شور و غوغای ما از دست سپه سالار است که مدتها در زیر امر او بوده بمرارت وعسرت روز بسر برده ایم بنابران قصد قتل او کرده ایم که جزای کردار و رفتارش را بکنارش نهیم و سردار محمد یوسف خان از راه مصلحت گفتار بلوائیان را تصدیق کرده سپه سالار را دشنام مصلحتی داده رو بسپاه کرده فرموده که نیکو اندیشیده اید لیکن از دولت و سپاه مبلغ خطیری در دست و تصرف اوست که اگر کشته کردد همه هباو هدر بشود پس میباید که اول نقد و جنس دولت و سپاه را از و باز پرسیده و محصول رسانیده بعد هلاك کرده شود