Page 259

(٢٥٢) (جلد دوم) (ذکر امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان) (سراج التواریخ) و ماتم بود که در روز جمعه بیست و پنجم ماه ذیحجة سال ١٢٧٩ هزار و دو صد و هفتاد و نه هجری که روز چهارم رحلت امیر کبیر بود سردار محمد اعظم خان در مسجد جامع شهر هرات داخل شده اعیان و بزرگان سپاه و رعیت را قبل از ادای نماز جمعه دعوت بیعت و اطاعت امیر شیر علیخان کرده و تمامت مردم او را بامارت پذیرفته امر و نهی حکمش را گردن نهادند بعد در همین روز نام او را داخل خطبه ساخته از مراسم تبريك و تهنیت امارت او بپرداخت و سکه زر را باسم او مروج نموده قسس خامش را بدین بیت منقش فرمود جمال دولت پاینده قسمت ازلیست وصی دوست محمد امیر شیر علیست سپس از باغ میرزا جان فرامین امارت او بسبیل اشتهار اصدار یافته بنام حکام و عمال و خوانین عظام هر بلد و مقام جداگانه انتشار پذیرفت و از انجمله منشوری که همدست بریدی برای سردار محمد افضل خان حکمران ترکستان و بزرگان رعیت و افسران سپاه مقیم آن مملکت شرف نفاذ و طراز سال یافت و سردار محمد اعظم خان نیز نامه ظاهراً بنام تهنیت و باطناً برای برادرش سردار محمد افضل خان نگاشته بقاصد مذکور سپرد بدین مضمون که هرگاه هوای سلطنت در سر دارد فرصتی بهتر ازین میسر نخواهد شد که ساز سفر کرده از ترکستان روی بسوی کابل نهاده قبل از اینکه امیر شیر علیخان وارد شود کابل را از تصرف سردار محمد علی خان پسر او کشیده در تصرف خویش آرد و سردار محمد افضل خان ازین نامه سردار محمد اعظم خان سرباز زده از امر مذکور نظر ببد نامی و نیکو سرانجامی احتراز نمود و بهمان حکومت ترکستان اکتفا و قناعت کرده امارت امیر شیر علیخان را پذیرا شده نامه اطاعت و انقیاد نگار و ارسال داشت و امیر شیر علیخان پس از انجام امر جلوس باهتمام کار سلطنت و نظم و نسق مملکت پرداخته وضع امارتش را بطرز سلاطین بزرگ نهاد چنانچه از انتظاماتیکه در لشکر نظام کرد معلوم میگردد وقایع سنه ۱۲۸۰ هجری وقایع سال هزار و دو صد و هشتاد هجری در ابتدای این سال افواج سواره و پیاده نظام که در تحت رایت سردار محمد اعظم خان و در خان آباد قیام داشتند و چنانچه از پیش بشرح رفت که باغوای لالا و معلم سردار محمد عزیز خان و افسران ایشان بنای شورش نهاده و معطل بفرصت گذاشته بودند فوت امیر کبیر را وقت فتنه دانسته دو فوج پیاده و يك فوج سواره متعلقه سردار محمد اعظم خان در فتنه باز و شورش آغاز کردند و روی بلواجانب ماوای سردار عبدالرحمن خان نهاده در و دیوار خانه را که او در ان سکنی داشت بزبر سنك انداختن گرفته بتاراج مال و منال مردم آنجا پرداختند و افواج تبعه سردار عبدالرحمن خان از حالت سالار شان آگاه گشته با توپخانه راه مدافعه بر گرفتند که بلوائیانرا از کار شکفت ایشان بازدارند و سردار عبدالرحمن خان باندیثه اینکه مبادا فتنه بزرگ شود و قضیه سترگ گردد ایشان را از نزديك شدن بمسکن خویش بازداشت و بلوائیان از پرخواستن سپاه متعلقه سردار عبدالرحمن خان باخوف همعنان گردیده از پیرامون منزل سردار موصوف معاودت کرده در لشکر گاه که اقامت داشتند جای گزیدند و از انجام حال و اقبال خود را فرو گذاشته سبك دوش روی بسوی کابل نهادند و در یکمنزل باهم لالا ومعلم سردار محمد عزیز خان که عاقبت کار را وخیم دانستند از راه چودن باز ایستاده در نك كردند و پس از توقف سه روز سپاهیان مذکور را از گفته حیله واغوای لالا ومعلم مزبوران و افسران ایشان دانسته عریضه از راه معذرت و عفو مقصریت خویش پیش سردار عبدالرحمن خان فرستاده در گذشت گناه خواستند و او پاسخ داد که آقایمرا که مصدر فتنه شده وسپاه را بمفسده برانگیخته اند بدست بسته بیارند البته مسئول ایشان قبول است والا هر جانب که عزم جزم کرده اند رهسپر شوند که عرض ایشان پذیرفته نیست و ایشان که از راه صدق عریضه فرستاده بودند هشت تن از کیطانان وحواله داران را که باغوای کپدانان بغی وطغیان ور زیده بودند در غل و زنجیر انداخته نزد سردار عبدالرحمن خان روانه ساختند و نیز پیام دادند که اینان بودند که بواسطه کپدانان ما را از راه فریب نزد لالا و معلم سردار محمد عزیز خان برده حلف کلام مجید در میان نهادند بعد سردار عبدالرحمن خان چند تن از افسران سپاه