Page 237

(۲۳۰) ( مجلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر کبیر ) ( سراج التواريخ ) یافته را نزد عم محترمش سردار محمد اعظم خان برده بجرائی خدمت برای ایشان حاصل کرده و انانرا که در راه شجاعت سبقت ورزیده بودند بعطای خلعت سرافرازی داد بعد دست بکار برده با در میدن تسخیر قلعه غوری نهاد ذکر فتح قلعه غوری ذکر اتمام حجت نمودن سردار عبدالرحمن خان ( برقعه گیان و فتح آن ) در عصر روز نمایش دادن سواران منصوره عزم سردار عبدالرحمن خان مصمم تسخیر قلعه شده نخست عقب دیوار سنگر که نزديك قلعه بودرفته لب باندرز قلعه گیان کشوده از راه اسلامیت دعوت اطاعت کرد که خونهای جانبین ریخته نشود و جان نبر دبر سر و روی دلیران جبهه نگردد و گفت که اگر بیم جان دارید بهر قسمیکه اطمینان شما باشد امان خواهید یافت و از راه صلح و صلاح جانب منزل نجاح و فلاح خواهید شتافت والا در مقاله طریق نجات نخواهید یافت و قلعه گیان پاسخ لاولم نگفته سردار موصوف بر آشفته معاودت کرد و در هنگام شام عزم یورش جزم نموده دلاوران ملی و نظام را تعلیم و الفا فرمود که از شام تمام قلعه را بزیر گلوله توپ گرفته قلعه کیانرا ارام نگذارند و در اخیر دست از کشاد دادن توپ بازداشته خاموش شوند تا مردم قلعه بدانند که از رنج نخوابی شب و زحمت و تعب استراحت طلب شده اند و از غفتی ایشان نیز از غفلت ترك مدافعت کرده باستراحت گرایند انگاه در اول شفق تماص سپاه آواز یا چهار پار بلند کرده بر قلعه بتازند که حصاریان مضطرب و حیران شده هر کدام بجای از حصار دو چار دلیران پیکار گردیده از هجوم آوردن بیکسو بازمانده و محروم شوند چنانچه همه لشکر شب را بر طبق تعلیم سردار عبدالرحمن خان بسحر رسانیده هنگام سپیده دم قدم یورش پیش گذاشته از یکطرف بر قلعه حمله کرده از جوانب سه گانه دیگر صدای یا چهار یار و آواز الله اکبر بلند کرده قلعه گیانرا چنان واله و حیران نمودند که سر از پا نشناخته حصار خارج از قلعه اندرونی را پرداخته و به اندرون قلعه بزرگتر شدند و قلعه خارج که بمثابه شهر ساحی بدور حصار اندرونی افراخته بود بدست افواج پادشاهی آمده بیلا درنك از قفای ایشان آهنگ تسخیر قلعه بزرگ کردند و از پلیکه از چوبهای باريك بسته بافته و بقدر يك ذرع از سطح آب خندق فروتر نهاده بودند که در وقت یورش لشکر پادشاهی آنرا درك نکرده از خندقیکه ده ذرع عمق و بیست و سه ذرع عرض داشت نتوانند عبور کنند اما ایشان از صافی آب جسر مذکور را دیده از زیر آن در گذشته داخل قلعه شدند و دکا کین بازار را متصرف گشته دیوار آنها را شکافته از سوراخهای آن بکشاد دادن تفنك و آئین جنك پرداختند و در بحال سردار عبدالرحمن خان نیز از عقب دلیران سپاه بقلعه درامده از میان دکانهای متصرفه لشکرش نامه امان و اسپالت مرقوم فرموده مصحوب اسیریکه از چشمه شیر چنانچه گذشت گرفته بودند نزد قلعه گیان فرستاد که شما را با جان و مال امان دادم بشرط آنکه قبل از تغلب سپاه از راه اطاعت پیش آمده خویش را تسلیم کنید والا اسباب قتل و غارت آماده است و دلیران مترصد امر ایستاده پس هريك ازین دو امر را که بهتر میدانید مرا بالشکرم خبر دهید تا کار انجام شود و نارسیدن جواب لشکر را از محاربه و مقاتله بازداشت و قلعه گیان نامه خیر خاتمه سردار والا تبار را بر دیده قبول نهاده قلعه را بدست کار گذاران پادشاهی سپرده مورد عفو شدند و سردار عبدالرحمن خان همه ایشان را که ده هزار تن بودند دسته دسته بدست کسان خویش داده در لشکر گاه پیش سردار محمد اعظم خان فرستاده اویز همرا تسلی داده بزرگان ایشانرا بعطای خلعت نواخته هر کدام را باظهری قومش رخصت منزل و مقام ایشان فرمود وازین سلوك و كردار نيك سردار محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان مردمیکه از خوف وبیم لشکر افغان ترك منازل و اوطان خویش کرده باعیال واطفال راه صحرای کشای پیش گرفته بودند باز گشته بمسا کن ایشان قرار گرفتند و همچنین کسا نیکه با میر اتالیق یار ورهسپار بودند نیز روی ازو برتافته جانب مأوایشان شتافتند و او باچند تن از فتنه جویان نکوهیده خویان بی یار و مدد کار مانده ناچار باهمراهان خود هزار خانوار از مردم بست و بی اعتبار را اغوا کرده ازخان آباد روی فرار جانب رستاق نهاد و در انجا که از توابع و مضافات بدخشان است رفته بمیران بدخشان پناه جست و از ایشان التماس معاونت بدفع لشکر پادشاهی کرده بامید كمك اقامت گزید