Page 184

(۱۷۷) ( جلد اول ) ( ذکر وقایع عهد سلطنت دومی شاه شجاع ) ( سراج التواریخ ) مردم خوگیانی و انتهای موطن قوم جبار خیل است مردم خوگیانی که فراهم شده پل را گرفته بودند و انگلیسان هجوم کردند و ایشان صبح روز سیزدهم ماه ذی القعده از بیم جان خود را از سرخ رود بآب زده عبور کردند و افغانان از عقب و انگلیسان از جلو رو بنزول کندمك نهادند و از انجا سواران پیاده را از مردگان شمرده همچنان گذاشته رو بفرار نهادند و پیادگان راه راست را گذاشته جانب چپ بکوهیکه طرف شرقی کندمك واقع است برشده همی گریختند و افغانان از تعاقب باتفنگهیه زده و کشته از پیش همی راندند تا کار بجایی رسید که خود انگلیسان یکدیگر را هدف گلوله نموده هلاک میساختند تا که همگنان باتمام طعمه تیغ خون آشام شدند و از انسو سوارانیکه از گندمك گریخته و چهل تن بودند چون وارد منزل نمله شدند چندتن ایشان از دست دهقانان آنجا بقتل رسیده مابقی از راه گریز خود را در بالا باغ واقع نه گروهی شهر جلال آباد رسانیدند و در آنجا سردار خیر الله خان و فتح محمد خان پدر سعادت خان مهمند که باچند سوار بتفرج وسیر بیرون شده بودند بایشان دچار گشته تمام را کشته چار تن بازماندند و از راه گریز رو بجلال آباد نهادند و آنگاه که هر چهار تن بفاصلۀ سه صد گام نزدیک شهر شدند پدر آقاخان مکری که بادوش سوار زیارت شاه مردان واقع جنوبی شهر جلال آباد رفته و مراجعت کرده بودند با ایشان دو چار گشته سه تن از انگلیسان را بکشتند و یکتنی که داکتر بریدون نامی بود زخمدار داخل شهر جلال آباد شد و خبر بفرنگیان رسانیده پدر آقاخان نیز مقتول گردید و تمامت کشتگان لشکر انگلیس و خسارت ایشان بقرار نوشته لیفتنت ایری که صاحب ناسخ التواریخ آنرا از لفظ انگلیسی ترجمه و ثبت کتاب نموده است اینست که لفتنت ایری میگوید این سك كه در افغانستان دولت انگلیس را افتاده هرگز در ممالک آسیا هیچکس را روی نداده زیرا که شش فوج پیادۀ نظام و سه دسته قندهار(۱) انداز و جماعتی از توپچیان یوروپ و يك فوج سواره نظام و چهار فوج سواره بی نظام و دوازده هزار تن تبعه سپاه نظام تمام از دست افغانان مقتول گشت و بیست کرور روپیه که هر کروری صدهك باشد خزانه دولت غارت شد و یکصد و چهارتن از بزرگان دولت انگلیس عرصۀ تیغ ابدار غازیان افغانان گردید و همدرین باب شاعری قصیده در مدح سردار محمد اکبر خان گفته است که از تمام آن این يك بیت ثبت کتاب شد (۱) قندهار انداز آنکه تیر راست کند همه از سر سران فرنك قرن در قرن استخوان بختی ذکر محاربة جلال آباد ذکر محاربة جلال آباد وغیره ( حوادث معاندت بنیاد ) چون داکتر بریدون بانی زخمدار نزد انگلیسان مقیمۀ جلال آباد شده ماجرا بازداشت تمامت سپاه و افسران را لرزه در اندام افتاده از دهشت و وحشت روز شان شب رنگ و عرصۀ جهان بدیشان تنک گردید و هنوز تدبیری بیندیشیده و کاری از پیش نگرفته بودند که سردار محمد اکبر خان با گروه غازیان در رسیده در دیهات قریبۀ شهر جلال آباد فروکش کرد و چون انگلیسان قطع رشته قرارداد و معاهداتیکه کرده و نتیجۀ آنرا دیده و شنیده بودند بقلعه داری و استواری پرداخته بروج و بارۀ شهر را استحکام دادند و سردار محمد اکبر خان زنان و فرزندان و کر و کاتبانرا که از عرض راه چنانچه مرقوم گشت گرفته و با خود داشت برداشته در لغمان برد که ایشان را در قلعه محمد شاه خان ابابکر خیل که معروف بیبرج آباد است جاداده بعد ساز رزم ساز کند چنانچه آنان را در آنجا گذاشته و محافظ و خادم برای شان گماشته خود باده هزار مرد جنگی از لغمان رو بجلال آباد نهاد و چون وارد نیم فرسنگی شهر جلال آباد شد جنرال سیل و مکریگن که قبل ازین از کابل مأمور جلال آباد شده بودند و باپنج هزار تن از سپاه نظام در اندرون شهر جای داشتند مردم سکنه شهر را از هندو و مسلمان بیرون کشیده سنگر آسا بدور دیوار شهر بداشتند و شهر را پرداخته بسردار محمد اکبر خان پیام دادند که از شجاعت و جوان مردی خویش فتوح بزرك حاصل کردی و در هر جایگاه عنان ظفر بدست آورده آخر الامر بوق دولتی را که صورت علیا حضرت ملکه معظمه و کشور پایدان نقش است گرفتی اکنون اگر دل شیر و چنگ پلنك داری آن بوق را در حریمگاه برای دارکالشکر دولت انگلیس را بچشم مشاهده بنما تا علیا حضرت و کشور را افتاده دل بجنگ نهند آنوقت کار زار مردان نام وننك