Page 14

(۷) ( جلد اول ) ( ذكر مملکت افغانستان و بملان آن ) ( سراج التواريخ ) ذکر بلاد فارس شرق حال موسوم بافغانستان این بلاد وولایات محدود است از جانب شمال ببلغ که جزء مملکت تاتار مستقله است واز طرف شرق بمملکت چین و کشور هند وازسوی جنوب بحر هند واز جانب غرب بكرمان وخراسان از مملکت ایران و این محدوده منقسم بچهار قسمت است و (۱) آن هرات است که جانب شمال غربی این مملکت میباشد دیگر (۲) کابلست که در وسط وشمال واقعست دیگر (۳) سیستان است که در غرب اتفاق افتاده است دیگر (٤) بلوچستانست که جانب جنوب این مملکت است ومساحت سطحیه این محدوده (٤٠٠٠٠٠) چهار لك میل مربع است و تا صدد هم میلادی تمام آن تابع خلفای بغداد بوده و در سال نصدونود و هفت میلادی اعلیحضرت سلطان محمود بر تخت سلطنت نشسته ممالك خراسان وترکستان را که در تحت حکم دولت سامانیه بودند کشیده بر وسعت این مملکت بیفزود و همچنین حصه بزرگی را از هند متصرف گردیده باین مملکت ضم نمود و پس از انقراض دولت او در صد دوازد هم میلادی دولت سلجوقیه استیلا یافته غزنین و توابع آن را متصرف گشت و پس ازان دولت خوارزمیه از تغلب و تاراج چنگیز خان منقرض گردیده بلاد این مملکت منقسم بچند قسمت شده بتصرف ملوك الطوایف در آمد و همه ملوك بجنگ باكات جنگ زده يك بر دیگری غلبه میجست تا که اعلیحضرت احمد شاه درانی بر اریکه جهانبانی متمکن شده ایجاد وانشای دولت ومملکت مستقله افغانستان فرمود و اقسام چهار گانه مذکوره را بران افزود و پس از وی نیز بسبب اختلاف احفادش بغیر از هرات دیگر بلدی باقی برای اولادش نماند ( هرات ) این ولایت از بلاد فارس شرقی و جانب شمال غربی آن و بعضی ازان متصل بصحرای خوارزم است و جانب جنوب این صحراء سلسله جبال از طرف غرب ممتد است و این سلسله از شرق شهر هرات بجنوبی بپر افتاده که عرض آن مقدار (۲۰۰) دو صد میل و طولش (۳۰۰) سه صد میل است و این جبال از جانب شرقی پیوسته اند بجبال وکوهستان نواحی کابل ومشتمل اند بر چشمه سارها وجويها ودر همواریها و وادیهای این جبال گندم وجو وغیره زراعت میشود واز نهرهای این مملکت نهر هرات است که مخرجش نزديك شهر هرات واقع و مجرایش از جانب شرقی نهر قيصار ونهر مرغاب ونهر تجن بسوی شمال مايل بغرب است وزنده یا در بحر خزر و نهر جيحون میریزد یا در ریگستان صحرا ها فر و میرود و هوای این شهرها جید است و از جهت آنکه معدل ارتفاع آن به پنجهزار قدم از سطح بحر میرسد در زمستان سرما و در تابستان گرما شدت میکند وشهر های مشهوره قدیمه این ولایت که اکثر خراب اند چون شهرستان و مروشاه جهان ومرو رود وبادغیس وغیرها که ذکر همه آنها بطول می انجامد میباشند واما شهر هرات در بقعه نیکوئی واقعست و اطراف آن را کوهها احاطه کرده است وطول اراضی و کشت زار قری و دیهاتیکه درین احاطه واقعند ( ۳۰۰ ) سه صد میل وعرضش ( ١٥ ) پانزده میل مسافت است که بآبهای نهر آبیاری میشود مروشاه جهان این شهر بر نهر مرغاب واقع بوده و اگر چه مقام مأمون خلیفه در وقت اقامه اش بخراسان می بوده است الآن خراب وساقط از اعتبار است و گویند بزدجرد درین شهر بقتل رسیده است سیستان جانب غربی آن بیابان گرمان وطرف شمالش هرات و خراسان و بسوی مشرق آن افغانستان و جهت جنوبش بلوچستان واقعست و در جنوب غربی آن بیابان وسیعیست که حصه از ان در بین بلوچستان وكرمان واقعست و آنرا کوهستان میگویند و سیستان اکثر ریگستان و جانب غرب آن دریا چه زره که محیطش(١٥٠) یکصد و پنجاه