{"book":"adl1214","page":58,"text":"نسخه ۲ ضیاء المعرفه صفحه ۵\nبیحضور دارند که دو ماه تمام میشود و ایندت را که فصل کل سرخ مینامند بهر خویش گذارنی و هوا خوران و سیا رستان از یکه\nبهترین بقاع صفحه خاکست که زمین با ور نداری رو مبین بدخشان مملکتی است بشرق شمالی ترکستان از یکه و\nشمال کابل و حد غربی پایان پامیر دست جنوبی سمرقند واقع است فیض آباد حکومت نشین اوست استعداد حربی عمده از امارت افغان\nمرتبه و بدان نقطه موجود است که اگر یک ملاحظه نبود و شرح آنرا هم مفصل ذکر می نمودم و آن نقطه است که از نقاط مغر و محترم محسوب میشود\nفطوریها سر دست اطاعت التمام انجام میدهند و جاهای زمستان آب بدست و آب کوی و محوطه آن که ییلاق قشلاق نشینند بهر جمی و بهادره\nکار نماید تا روستاق هم محل با اهمیتی دست بلند است رود چون که از پامیری آیه از کنار بدخشان عبور نموده بسمت بخارا میرود و کناره\nآن بسیار خوش صورت و کلی از آنها طبع و سواد فارسی دارند و قوانین و قوار بدان بجهته از ازبک و افغان طرح شده است\nپامیر که در شرق آن واقع است بیابان وسیع و کوه های مرتفع عظیم دارد در طول متجاوز از دوشی یک فرسنگ و در عرض یکصد و هشتاد\nو پنجفر سنگ متجاوز سجات شرقاً متصل باین کلچین غرباً بخاک بدخشان وسرحد شرقی کابل شمالاً بفرغانه و خجند و یکطرف شاکی پامیر\nو جنوباً بکشیر و خاک تبت و نقاط کشمیر منتهی میشود آبادی آن از نزدیکی لفاظ بم جوله بسیار تا اما در وسط آن ابداً آبادی ندارد و دو در بقعه در شش متصل\nسیحون و جیحون از عیان این باریخی عبور نمود ویکی باطراف هندوستان و دیگری بسمت بدخشان و از آنجا بخارا میرود و معادن طلا در ریقه\nآن بسیار دیده شده رعایا که دول همسایه اینتی که وقتی نمیخواهند بطرفی عبور نمایند سعید مینماید آمد و شد کنند زیرا در بیابان شمال شرقی آن چند دره\nزمینی در عهد افر بسیار یخ که ساخته شده هر کدام بوسعت بحریب هنوز کس طی رسیده آنها را نکرده است و آب باران در بهار بآن کودر الماسی فرو\nچرا آب میشود و از هر کدام تاریکی دیگر هشت فرسنگ فاصله است قوافل یا مسافربدان آب مسیر میشوند و آنم از بیم جانور دره تبجه و آحاد شحات\nکرامست و امراض است در کوه های پامیر یکنوع کا و وحشی دیده شده که هم بخیران از دم اسب بزرگتر است و او را کشر گاوی کو نیند\nمبین بار بار بستور بکوههای مرتفع میبرد این تشریح افغانستان بود که محلی سان نمودم تا باعث مال خاطر مطالعه کنندگان مخه به خوانی\nاطلاع دویم شرح بعضی از الایش و پیشامد دول ہمسایه و مال افغانشارا بیان می نما\nهوا تعمیم چون این ملکت سپر اسطه هندوستان و شرق ایران و جنوب ترکستان متصرفه روس و معزب چین در بین\nافتاده و بهترین ممالک صفحاتی مشرق زمین است و با منافع و مامل خیز میباشد هر یک از دول همسایه را در تهیه و تصاحب اد کامل بوده پیشینه شرت\nمحیط آن چشم بوده واقدامات مجدانه در ایجاب عمال آورده اند تا اکنون از جهت شجاعت مردمان صفحت بهیچ یک کامیاب نشده اند هیجیک ایه\nامرد اید بشود که امارت و ملت عالیه افغانستان بوقتی خیال استمداد و اطاعتی یکی از دول همسایه خود داشته باشند اوجه انه دولت علیه ایرا\nچراکه به وقت بسیار با افغانستان و در بعضی اوقات تمام آن خاک قلو و جزو تصرفات ایران بود و شح آن ملوقات که لازم شده\nنیست دستم دولت علیه ایران اگر افغانستان را و ارا شود رعیت و امارت آن آسوده و کما خواهد بود و امارت مخانواده مرحوم ایه\nعبدالرحن خان پاینده و برقراری اند دخلی و تجاوز غیراز ملکت شان یکجا موقوف خواهدشد مشش دلیما نینوا دولت ایران اگر پورسا\nافغان آنرا متصرف باشد مثل زمان سابق فیروزالدین میرا محمود مرزا نذریار محمد خان سعید محمدخان و شانواز خان تکالیف شاقه هم ابهام\nو امور مملکت آن نخواهد کرد که منافات با حال طقت آن باشد دگایا اهالی افغانه بخا رابط بهم کی بالین زیسته دیگ چشم کسی نبرد\nو مغایرتی ندارند چناچه حال هم بخیر د عایا خود محسوب می نمایند ثالثا زحمت باردوشی و تهیه نکر و قیمهای دیگر ان دولت مدکور باستان\nتکلیف نخواهد شد بعد از دولت علیه ایران متصرف افغانست از دول دیشتر زیایه دول خو د اند همی یی نا چکایت یم بعد از تهت\nہندوستان\nوکامران یے\nمحمود میر\nخان و محمو\nافغان","chars":3460,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00058.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/58","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/58","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}