{"book":"adl1214","page":53,"text":"نسخه ۲ ضیاء المعرفه صفحہ ۴۶\n\nدارد و بعضی کاه‌ها شبیه هلاکه کاسی میباشد سبز میکنارند و باطراف چوبین خواب‌دست میکنند و بیست تر و تازه تا زمان بهارتی دارند از خوراک\nآنها نانی است که آرد‌ش را با روغن خمیر می‌کنند قدر روغن میزند انرا بشراق میمانند لذت خوردن دارد اما سایر خوراکهای بامیان چندان قابل\nبیان نیست بنجله نوعی از حلوای آرد گندم میپزند که بشیره انگور و شیره توت شیرین می کنند و او را حلوای تر غلک میمانند و دیگر کدو و اسفند را\nبا گندم زیادی جوشانده و او را گوشت کچه میمانند و قسماً دیگر اردو را با آب آمیزش طبخ میکنند و اورا ککو میگویند و طایفه تومانی کوهستان غله\nهرت که نزدیکی بوهستانند آن خوراکی را غلاکجه میمانند و کویا بسیار خوراک بد مزه باشد چون رشت آندم خوب نیست و غیر ازین دو طایفه\nکسی دیگر در تمام عالم آن نوع خوراک ندارد مگر بعضی از ملبقبین که نوعی از وحوش محسوب میشوند آن خوراک معمول است و برنج را برابر\nمیان دیکته میپزند بعد از انکه غلی جوشید روغن خام زیاد در میان آن ریخته میساعت دم میکنند بعد میخورند و آن را پلو میمانند بعضی ازعوام\nبر در العباد یا الله امیرالمومنین علی علیہ السلام را خدا میدانند و بعضی دیگر شانی که در وطن خود کشه و ادمکها تشیع می نمایند چیزی از قواعد مذهبی\nشیعه نمیدانند چون از یکی پرسیدم هندوی هستی کفت بنده شد. بی غلغم صاف و پاک غلام ابامیکیم در این اواخر چنه با نیفت از علم‌های\nبایران آمده تحصیل علم و سواد کردند قدری آنها را براد پدے آورده اند اما سوادے کہ کارشان نیست عجایبات در ملکت بومستان زیادات\nمجسمه بامیان دو قد است یکی شکل اناث دیگری ذکور و شهرت دارد که آنها مجسمه شامه و صلصال است هر دو پهلوی هم ایستاده اند لے سواد قین آنها را مجسمه دانستند که\nمشهور شامه صلصال منجمله در نقطه بامیان که سرحدی بطرف کابل است و محل ناموارد و اعاشه میباشد دو مجسمه سنگی از کوه تراشیده اند که هر کدام یک قطعه است\nدر زمان قدیم اهالی بت الصنی خود میدانسته اند و مسجده میکرده اند و احتمال دارد که قبل از زمان عیسی علیه بنینا ان مجسه را بتر شد لیکن چون\nتاریخ صحیح بهنوز در اینباب بدست نیامده نمیتواند چیزی بیان نماید و آن دو مجسمه در ارتفاع باندازه است که اگر آدم نیم قوت سنک بزند\nتا محاذی سینه و کردن شان میرسد و در عقبه ان مجسمه ها محلی آزرقه سنا و ذخیره قوشون جای شد و در زمان مرحوم امیر دوست محمد خان که\nوالد و وزیر محمد اکبرخان عیال امیر مذکور بدان خطه آمده و مجسمه اناث را دیده که شبکلاه او از دروازه قسطنطنیه بزرگتر است تو بچیان\nامر نموده فوج مجسمه را نشانه توپ کرده اند دوازده کلوله بر اوزده اند تا یکده شبش مخراشیده اند که باعث خجالت عابرین اناث نباشد\nدیگر غار عجیبه است در آن کوهسار بامیان که مگر دسیتا غاروس د اقلوس تعبیر مکشفه انجا رفته اند و چیزی معلوم نتوانسته اند بیخود در عهدم\nامیر عبد الرحمن خان طیور صاحب و مکلین صاحب انگلیس در ان غار رفته گردش زیادی کردند اشیای اورا پی نبرده مراجعت نمودند\nو شرح آنغار زیاده است که تفصیل آنرا درینجا لازم نمیدانم و دیگر در نقطه شیرین مجسمه اژدها از سنک حجر است که یکی در سرا\nاتفاق افتاده و قریب بهشتاد و پنج زرع طول اوست که هلاک شده و در میان کران جریان چشمه آبی است که می آید از چشمای او جازی شود\nو اژدهای دیگر غار در کوهی بنصف قدش باده و بست از کوه خارج شده و نیمه دیگر در زیر کوه مانده از کلوی نسیم آب جاری ست که مردم مسکن این\nسینه دران ابا میبرید و دست بسوراخ نای آن می نمایند هر که حلالزاده است دستش در سوراخ آید و هر که حرامزاده است دستش بند میشود تا خرتے نهر بدر نمی شود و ایان\nان طریق سور اخیری هر دو اژدها را میگویند وقتی حضرت امیرالمومنین علی علیہ السلام معلم اعجاز تشریف فرما بومستان شده بوده هر دو را کشته اند و محل تشویق\nمیساشد و معتقد به شمشیر در بدن هر یک از آنها نمایان است و از علائم فقط در چنه نقطه محل ستم دلدل پد است که در ناف سنگ جا گرفته و کثیر اینطقه را الدل\nعلا نیز گویند\nاز سینه سه اول و عجایب دیگر تفصیل بندهای بربر است که در محال دایزنگی واقع میباشد و این رود خانه بوده که مولانا علی علیہ السلام بهرے آسایش حال\nیکر هم گویند علامت مردم از حصه مسیل بسته است در پنج نقطه بند اول در نزدیکی قریه کرک است که اورا بند ذوالفقار میمانند و سه یغم نامردی بار\nپنج پنجه نمایان دا در ناف سنک\nآب آن از زمین سیر شده عمق آن بسیار در عرض دو هزار قدم و در طول پنجر از قدم است در علو آب قطعه کوهی است که معلوم میشود از جای دیگر خوری\nآمده ریشه.","chars":3827,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00053.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/53","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/53","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}