{"book":"adl1214","page":49,"text":"نسخہ ضیاء المعرفہ صفحہ ۴۲\nاین شهرست این صحرانشین زیاده تر گوسفند سیاه دار و اغنام قراه شهریست در یمن بهر شهر و دو پرند واقع است که گیاه\nعمدة شجر در داخل طرف شمال این نقطه است شهر قدیمیش قابل تعمیر میباشد اگرچه مرحوم امیر عبدالرحمن خان داخل در تفکر و تعمیرات آن نبوده\nاما تا بحال آن به سرحد کمال نرسیده نقطة محل مخصوصی است اقامت عساکر سواره پیاده نظام پادشاه و سکنه آن شهر ضمنا کم است متجاوز از سه هز\nنفوس نیست تبعیت له ومات اطراف آن خوش آب و هوا و باعتدال از قندهار نز دیکتر است و ارضی حاصل خیز دارد شت آن تا شهر هرات\nچهل فرسنگ است در علایق آن بیشتر دارای حیوانات شتر گائمه اند و بفطرت اهالی آن سوئی و دروغ گو و کج عناد و کم طرف مدارام\nخدیه و لئاما و حیلت شعار و دور از سواد آباد و کمش ابنا وقت در دزد گانی و سخن چینی بیفصل و کمال تخم مجاهده سابق براین زمان\nبعضی از خانواده های محترم و داد آگهان در آن شهر ساکن بوده اند و کنون منقرضند و کسی از آنها در کمال باقی نمانده است بی\nچوبیدان تهی گرد دار شگره شیر در اید بدان عرصه روباه ویر صاحب نصاب سر بینا ابونصر معروف یکی از قدما و پیشینیان\nاهالی فراه بوده هرات شهریست ایجاد قدیم بنای اول آن موسوم بشمیران بوده که یکو آن ارگ حالیه است و بعد از ان\nدر شتر نده هزار قدمی شهر حالیه کناره رودخانه بزرگ هرات شهری بنا نهاده شده است که عرصه آن بیزار جریب است و طلا آن شهر موسوم ابدال\nجریب و بسیاری بروج و حصاری به آن اند و طرف شمال اول بیست و چون کمال آن ریخته شهر نموده و هم بنای آن بواسطه اشتباهی رستا\nمتعاقب شده بود تدریج زان اهالی و سکنه آن متفرق شده و مجددا اطرف شمیران را محل سکنا و ملجاء خود قرار دادند که شهر حالیه است\nو فعلا چند قریه از اهالی نیا ز جریب در اطراف و نواحی آن سکنه اما اراضی و سط آن شهر را کشت و زرع می نمایند در شهر حالیه آن\nبنای برج و باره محکمی از سلاطین سابقه گذاشته شده که نسبت آنر ابلهر اسب و گشتاسب و سکندر فیلقوس و سکندر رومینه\nو در ایام شهر قبل از عمارت مورخین مینویسند متجلا در قتل و غارت از چنگیز که بعد از قتل و غارت ثانوی چند سال داخل شهر مگردید ومحل\nزراعت بوده که مردمان در پیش سایه نیست میکردند نیز متصل نغز قطاع الطریق دزد جل عمارت مخرو به نزدیک مارو پناه گرفته و\nو بتو اغل دست می بزدند تا قا آن پسر چنگیز بدان خطه آمده آب هوای این پسندیده محل اقامت خود قرار داد و در تعمیر و اباد آن کوش\nزیادی نمود و بسیار خانواده چنگیز در هرات موبدانه تا زمانی است خود و اکنون هم از نتایج آنها علم خان نامی چنگیزی و جمعی دیگر مرشد ومحل برازان\nچنگیز و کارنامه بسیارنهایت خوابه عصب به نصائح در روسه که در مطعه سنگی هرات میباشد که واقع است و آن نقطه حالی از بینیا نیست\nخلاصه در این شهر از کلمات و محکم از پادشاها نیا که فطرت یادگاری مسجد مسجد جامع سلطان غیاث الدین غوری بنا نهاده که اول بانی\nصنعتام شرق زمین است اگر شرح آن را بیان نمایم مفصل ا و از چنبر سلاطین غور و از بکنیه وغیره نیز معدنی در خارج در وازه ملک نا\nنهاده شده بود که مهندس و معمار آن کوئی تربیت یافته استاد ازل بوده اند و مردمان فکر و خیال بپایه آن با ختی میشود اپنے\nشکل اول ملکان غور بوده اند که بکریہ متفق بودند و مستعد دو تم امیر تیمور گورکانی بنا نهاده و سی تم از بنا های سلطان حسین میرزای بای\nبعده آباد و صلا دیگر بنا نسبت سلاطین صفویه میدهند و هم میگویند مشائخ و سایر سلاطین اوزبک که بهرات بوده نهمش نده و اقلام\nاما نیز از حیف که از حوادث زمان در عهد نادر شاه یکناره آن شکسته و مخروبه شده و در مناره مسجد ممتا ز باقی بود سر کدام محل و جایگاه\nمخصوصی داشت تا در سی و هزار وسیصد و چهار بخیال اینکه مبادا بر نام علاه یعقوبی عساکر روس بهرات آن خطه را سنگر قرار داده\nدر شهر مستولی شوند محمد حسین دره سائی دو انگلیس مرحوم امیر عبدالرحمن خان واداشته بر یکی تمام آن بنا را خراب نماید و آخرالاما\nپیا در نه بروج مسجد را محکم سازند بلقامعها غزانی آن نقطه را دو نمد زیرو باروت و نقت مسجد عروفات را خراب کردند اما مناره های\n\nكيفيت ملكين\nغور اگر چه شهر خود\nاهالی فراه است که دزدی\nاسپ میکنند و سگ از خود\nشیر شود د معاد را شوم خوانا\nدر وطن میزنند و نان که متن\nآفتاب دو گناه اقرار خورش\nمینامند\n\nنام شمبران\nبیان تفصیل\nنموده که در ابتدا و بنیاد\nبنا را زارانی نهاده که موسوم\nبشمیر و ملکه قلال ابن تان\nو بنام آن رنج شما\nو میکرون\n\nقبر رقعه\nسلطان حسین میرزا\nبا مقا و مقبر مصطفی دست\nکه مرکز زیارته میشود به\nلوح قبر آن که سه پاس\nماست میرزرد\nمی بینید تحلقها\nمی یابند\n\nمدرسه گوهر مهر\nسلاطین صفویه میخواند این\nیک مصلا امیر تیمور گورگان\nنموده و در آخر آن پهرستان\nمعروف بهرات\nساخته اند","chars":3983,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00049.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/49","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/49","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}