{"book":"adl1214","page":48,"text":"نسخۀ ۲ ضياء المعرفۀ صفحۀ ۴\nبخواندت قديم منتهی شود ونسب سكنۀ آن بسابق اسلام برسد اطاعت او فرض است سئوال ديگر نود كه هرگاو دو طبقه ديكبر\nاتفاق كنند و با هم طرف نزاع و پرخاش شوند بتكليف حمايت ايشان بكدام يك از آن دو خلیفه خواهد بود جواب نبشتند هريك كه بتقدير مدافعه صدمه سلام\nقوت اسلام وقشونی حرمين شريفين است باستان ايد با و سپاس ای متفق باشند و بگذار استعانهای ديگر ذات که حدۀ مقصود شرف عبود با ترك حیات\nشما جهت تلاقی دوتار با پشه غناء كه شتاب ياد خود قوال نفاق دیكراى دادند محمد قاچك شروع شد سفوز فتح شكست جزیے بطرفین رو نه داد بود که تا\nتاريخ فشار که اقتران سپاه ساه طغا عصبو بود بهرج ومرج درایمان رو داد و عساكر ايران بوارش پادشا خود كر دیده دو شته غناء را دید شده\nسهل آکه دنبال ستر اودرو افغانه شد و روز کار شهر فر شایه ساند و افاغنه شهر هره از شاه اوباه از داد که شكل شجاعی مرتجع با صلید\nپس شما بفرستند و شرف دریایی به فراست یافت در سئوال دهم مؤلف ميخوات كه اگر جو موقى حكم ان است كسيكا\nدر سر جنگ امیرالمومنین علی به معاویه عملها اسلام و بزرگان قبایل عرب بدان رویه رفتار كرده و جرائم آنجا در شريعت نبويتی را نمودند پس معلوم شود\nعمل شرعی هم نزد بعضی اشخاص بعضی موارد تبديل يا طرف است و گفتار وكردارشان موافق احکام است مقصود مؤلف مالاً اضافت این\nقندهاب شهی است بحضرت نزدیک دجت الشمس کرشم اول آن مخروب احمد شاه ابدالے شهر جدیدی بنا نهاد دوازده چرخ یکشیر حار و خندقے که در عرض بدور اپنے\nهشت ذرع و در عمق چهار ذرع الى بنجذرع اولاد رحیم پر دست محمد خان هم دخل و تصرفی در تعمیر آن کرده با د آن شهر شکل مربعی تر تیب بافته می مطلوب یا نا گوته\nو ارتفاع بروج آن چهار ذرع الى دوازده ذرع است و دروازه های نامی آن شش دروازه است دروازه کابل دروازه هرات بالو\nدروازه عيدگاه دروازه توپخانه دروازه شکارپور دروازه برات و شهری که موسوم با توار است در دانه است بطرف روزنا يعنى فتح اب\nکابل در وسط شهر کوه یسترو می نماید مدارس و مساجد زياد دارد مسجد كسير جه در شريف ومسجد شاه و مسجد جامع بزرگ نامی دیگر دارنا اهالی آن\nهمه آقا با عمار تجار زياد جارى شوند تحصيل خط و سواد عربي نمايند وحقه و جهدا حقه دارند و شير شبانش با ذوق و شمشیر گذارند و مغرور خشك بيند\nو کینیا و باصلاح خود نا محرم بلکه بد زیاد دارند وکرها، آن شش ابراى شش هزار دانند و مرد آن سیزده روز چهره درنان گندم کون پر سر خون با صلح کسرا گویند که\nو بكوشت دل بسیار دارند اهالی آن صلغ جیب میكونيند و در طریقه دینداری خود محكم بي نظر خنده با فتوت و کرشان را قوال خود پایبنده باشد و لباس این عمل\nبخواند و هجو بازی و عشق بازی شیوه و نان بیغره در مقام شان معمول است و نوکران و پوشاک انقردم بهترین لباس بهترین خوراک سایر افغات سوخته\nباسنان آن گنجیت و زوجة و لها طاعت و دلخوشان كتا شيرین است و تصحیح از شکر نامی مسلمی افغانی میكونيد دهم فارسی وشتر ادان را صحبت میتوانند مردی باشی یعنی هیچ دلی\nدر نغمات کمتر را با بيا فرا نه و بسيار دو مطرب و آواز را ميشاق وخیا ملین و خشک خراج و مرافعه چاق كنند و با حریص خون رو در آرديكير ديكري قرار دهد.\nافغانان مربوط می شوند و بتجارت و کرایشی شتر از سایر کارها اقدام دارند و مطلب آشنا میباشند از اهالی هنود در د قند ما ر خیلی سكند دارند مايه نگذارد\nمیوه خوب این مملكت انار قنداب عمل میآید که در چهار کرسی شهر قندهار واقع است بهترین میوه هایش شفتالود نار است كه بقدر دو قديد\nسجانی اما شفتالود می شد و دیگر بوع زرد آلوی کوچکی دارد که باور و شکار باره میکویند و هم کشش انگوری دارد که انرا آب جوش میامند\nاز غنی که درایمان حته اوالی مرکز وشیرین تر میباشد از صنایع قندهار عمل زرکری ومینائی دحفاری خوب دارد در خارج آن شهر ریلی که بطرف\nکوهی است موسوم لكوه بخار در انگوه امام زاده از اولاد حضرت موسی ابن جعفر مدفون است که شاهزاده مسعود و بعضی مقصود مینامند در سمت آن قندهار قرار شیر\nمعدن طلا ظاهر شده و در مکطرف آن سنك تسبيح آبی ممولی که درایران متداول است و از حجار آن بزرگوار خیردانه تسبیح سك انکوه چرخ بكر بيتو بیای تماشای گاه\nحتى پياله و دستعصائی عمل نمی آید و بعضی از سنگهای خوب که از آن معدن عايد ميشود بقیمت شصت تومان داد وستد مینمایند و ممكن است در سایر\nنقاط ایران و عثمانی بصید تومان خریداری نمایند از امراض متداول این علدت توبه دپرا قان فراوانست در کمال بكوا ودين او در شكر\nاین شهر است میرزائی است","chars":3765,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00048.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/48","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/48","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}