{"book":"adl1214","page":47,"text":"نسخه ٢ ضياء المعرفة صفحه ٤٥\n\nو قراء ده آن بسیار است مردمان جنگی بهادری دارد و بسیار بدخوراک و بدپوشاک و لجوچ صنعت نامی آن مملکت دو چیز است\nیکی در آہنگری و آلات فولاد سازی استادی کامل دارند و در نقاشی تهذیب با مهرۀ صفوی بچو بانه نجیب کاری و جعبه‌های\nلازمه مخصوص اهالی اطراف و بلوکات آن بعضی از طایفه هزاره بربر و بعضی از تاجیک میباشد ایلات صحرا نشین آن چتپای افغان\nجلال‌آباد شهریست در وادی صل پر واقع و شمال بسیط حدیش آباد است جانوزی صل قصبه و اطراف آن تماما از طوائف افاغنه شرقی\nمیباشند که آنها را یوسف‌زائی و ترکا و خیل و صافی و ادوخیل و ادرخزائی و محمدخیل و افریدی و غیره مینامند که اگر تفصیل آنها را بیان نمایم کتابی\nمخصوص میشود لهذا بهمین قدر نگاشته میشود که تمام این طوایف مردمان رشید و زحمت‌کش و چابک میباشند و شغل معروف آنها فقط زراعت\nو مالداریست و اکثراً سپاهی‌گری را بپایان می برند قندهار ملکیتیست که در سمت جنوبی پرستان بشرفات\nجنوبی خراسان واقع است و اهالی شهر و اطراف آن بیشتر حصهٔ افغانند و این مملکت بعد حکمرانی گرگین خان گرجی که از قبل شاه سلطان حسین در آنجا\nمیرویس صفوی غاصب شده و بیعده شده بود. و بتدبیر میرویس افغان مقتول شده و حکمرانی در تمام ایالت آن بخاطر امیر ویس تصرف نموده و پسرش\n[Margin]\nمیر ویس\nیکی از دهاقین هوتکیاها بود\nبتدبیر میرویس محمد افغان حاکم گرجی کشته\nمیشود بعد میرویس تمام قندهار را بتصرف\nخود در میارد میرویس افغان حاکم گرجی\nقندهار را کشته آنرا بغصبت\nدرمیارند.\n[Main text]\nمحمود غلزائی بعد از میرویس عهده اثناء بمهو و خطاب کرده و آن بود که در اواخر سلطنت صفویه از راه کرمان بابیان آمد و با سیاری از حوزه‌های\nسایر غاصب عصیان ایرانی که طرف با و با سلطان خود بودند بسیاری از بلاد ایران را متصرف شد و بعد از چندی که گذشته شاه سلطان حسین\nاشرف شد و این پادشاه بواسطه وحشتی که با خانوادهٔ سلاطین صفویه داشت خود را مالک رقاب دائمی این مملکت میدانست لہذا بر قندهار\nافزوده مسکوک رایج معمولی ایران را که تا آنزمان ذهبی بدرهم و سایرین را بکجاسپ دینار موسوم داشته تغییر داده بنام خود مسکوکات محمودی\nترتیب داد که محمود قسم مسکوک ذهبی او را بنده مؤلف بزحمت بدست آورده که یکده طلای خالصی است و در یکطرف آن این دو شعر\nدرج شده باشرفی اثر نام ایجناب رسید شرف زسکه اشرف بر آفتاب رسید در سمت دیگر یکی از آن دو مسکوک نقش شده لااله\nالا الله محمد رسول الله و در یکسمت سکوک دیگر عوض کلمه طیبه شعری باین مضمون نقش است دست زد بر جلوه رو وبخشا\nداد شیر سکه اشرف شاه و این مسکوکات را ایرانیان باشرفی نام نهادند که پای نسبت آن بنام شرف افغانست و نام مسکوک قندهار\nدیجیت شده که تاکنون بایران متداول است و یکچیزی دیگر در نزاهل دنیا اینست که مسکوک طلا بتبریز تمام خیر باد شرف بهم چه خیرست از تعجبیه\nاشرفی گفته میشود اما چون مقصد از تاریخ در شرایع این خلط و مصنوع بودن نام درهم و دینار بود همینطالب را نگاشتم که تاریخ مطلب تحت مطالعه\nآید و الا نزد مردان محترم و اهل تقوا و تقدس و عمامۀ جاله دنیا با کمال طلا و جواهر قزلب و فرقی ندارد و با خاک یکسان است از طلا هر\nوجود کیمیا است هر که در شد چه محتاج طلاست خلاصه این پادشاه اهالی ایران رؤف و مهربان بود و محض آسایش حال آن\nپادشاه عثمانی که پیش دهم مذهب او و در سخت کبریا کرد سخته اول شرطی که با او دولت نمود این سه فقره بود یکی آنکه امیر تاور را که\nمنتظم از طرف پادشاه ایران و از اهالی ایران همه ساله معین باشد و دیگر آنکه کعبه پنج رکن منقسم شود که یکرکن آن مذهب جعفری باشد\nو دیگر رعایا ایران بخاک مملکت عثمانی محترم باشند هرگاه صدمه و وحشتی بر آنها وارد چاپیه حاکم آن محل بدون عذر از عهده برآید چون دولت\nعثمانی قبول اینشرایط را نمود اشرف شاه اعلان جنگ داد و با عساکر ایرانی و افغان محو مملکت عثمانی برد و شکست های پی در پی منتظمه\nبلشکر یا ان دولت وارد آورد عساکر عثمانی هم بمواظبیم مذهب بودن با پادشاه ایران که ادعا بود پستی چنانکه میگذراند و شرف را\nبحفاظت اولی میدانسته کار بر سلطان عثمانی سخت شده مجبور بایدا د طلبی از ملت خود شد اول استفتا از علمای چهار مذهب سنی قندهار\nمملکت خود گرفت که هرگاه در یکعهد و ولیعهدی در اسلام باشد طاعت بکدام یک واجب است در جواب نوشته هر کدام کامل ترون خواند","chars":3638,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00047.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/47","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/47","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}