{"book":"adl1214","page":383,"text":"صفحه ۳۷۴\nدفتر شش\nنسخه ۴\n\nمی‌دارد و بهترین نژاد اسپ فرس نجدست که زیبا و خوش قدم و صاحب خیز و با هنر و نجیب یاد و ام اتفاقا پیدا\nافتند وثانی آن نژاد اسپ‌های غدغنی افغانستان است که اغلب پر غدو بد و و پرطاقت و تیز هوش می‌باشند قسم ثالث\nاز نژاد اسپهای مرغوب جنسهای بزرگ قرہ قیتاس فغفرن ممالک روسیه است که از جهت درشتی و پهلوانی و قوت\nوطاقت بے نظیرند قسم چهارم اسپهای قفقازیه و نواحی آذر بایجان است خصوص اسپهای قرا باغ و قرانج و هیم و\nاسپ بکنرآ در پرستان افغانستان بهم میرسد که اغلب کم و باز و بی‌باک از پست و بلند هنگام تاخت و تاز بودند قسم ہم ایسے\nممالک فارس پسندیده است همچنان اسپ تراکمه سارق و غیره که فعلا در ترکستان اخال موجود است مقسم فرمای گوشت\nقندهار است که خوش یال و پرز نقش می‌باشد ششم اسپهای سیستان و دره جوز یکیتر و چناران خراسان است که خوش\nاندام و پرطاقت میشوند و اسپهای سایر بلاد قابل تعریف نیست و از خصال فرس یکی آنس که شب تاریک راه دور را طی\nو دیگر مادیانی که ماکیاش باشند جامع نمیکند و بقای صاحب خود را میخواهد و هیچ جانوری بجز شیر و ببر و پلنگ بر او غلبه ندارد کو\nاز ده سال پی دوام نمیشود استر حیوان بدذات و شرور است اما صاحب قوت و پهلوان که نیکوترین انحیوان در فلز و صفا\nبهم میرسد شتر چهار قسم است که نر و لوک و حائر و ماده شتر می‌نامند و نخستین بسیار کار کشتر معدول و در ایل و عشایر گراد\nسرحدی خراسان استراباد و تراکمه زیاد تربیت میکنند و زیر بار میکشند و تا صد و پست من تبریز هم بار میشود اما لوک معدول بنام\nافغانستان و بلوچستان و ایران و ترکستان است که شش فرسنگ منزل بیزند دشت الی هفتاد من بار میشود و مایل به است\nو خواند کلک ویج یبیا شد این دو صنف شتر قطبت مشی صفت میکندول و بد همره و حتی آدمیزادند اما شتر مادی اغلب در مرستان\nعراق و نواحی نمود نجد و مکران و بجستان نیکوتر تربیت میشود و شبانه روز بیست فرسنگ متجاوز طی منازل می‌نمایند و دوام\nبار ندارد یعنی خاص سواری و تاخت و تازند و نفس بادخیزاد دارند چنانچه دولت انگلیس قران شتر سوار بسیاری جدا نموده شده بمان آنها\nدور فراهم کرده و مشقی آموزند و کلیه شتران حاله تشنگی طاقت دارند و مکن است که نواله ابحیوان برسد دیگر سورساتی نخواهد گا\nو خاشاکه که در ان نماید شتر ماده خوب د رایل تراکمه بهم میرسد که در سایر نقاط عالم بدان خوبی دیده نشده گاو حیوان با\nو مهربانی است که خیر و برکت بحر دارا و دیده میشود خواه جوان و خواه ماده گاو که باصطلاح فرص نوشک می‌نامند و قوی هیکل ترین\nتمام گاوهای عالم سوای گاوهای جزایری و افریقائی گاو طبرستان و سیستان و بعضی الکای هند و برخی از روسیست و بعد گاوها\nولایت چین و گاو صنغلی افغانستان که علاوه بر کار زراعت بسواری و بارکشی نیز عاوند و نیکوترین انحیوان گاو زرد است که شیر سار\nکار دارد گوسفند از نعمای خاصه الهی است مقام برکت و دست قایل و عشایر رو بر زمین بسته بوجود انحیوان است که پوست کو\nو پشم واستخوان و روده و بشکل او هر کدام مایه رفاه حال عموم بندگان خد است و بهترین گوسفندان عالم نخست عربی و بعد قراکلی\nو دیگر گوسفندان فرمز بر برچین که بله مبینا دارای صفات عدیده و قوی هیکلند و اجلا و هر یک مصدر کار عمده است پس از ان\nگوسفندان کشیاری فارس و دیگر مال افاغنه زمین داور و گوسفندان تراکمه اخال و یموچی بعد از هم اینها گوسفندان لرستان و\nو کردستان و اکراد سرحدات خراسان و صفت عمده انحیوان مظلومی و ستم کشی از ظالم است که هر چنبده بر او طمع می افکنند\nو دست تعدی بر دکیشایند سزای هر سر خواری که خورده می چشد هر انکه پهلوی چربش خورد چه خواهد دید بز حیوان\nعجول و کم طاقت است که تاب گرسنگی و سرما ندارد و بهترین انها بن با دقیس هرات است دراز گوش حیوان سرا\nو شرور است که منافق و بی باک ترین حیوانات اہلی می باشد و یکی از خصالش تجربه شده که راضی بضرر صاحب خود و با شان\n\nاست","chars":3264,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00383.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/383","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/383","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}