{"book":"adl1200","page":60,"text":"-۲۱۳-\n\nعلاوه برین، دلچسپی انگلیس با امیرمحمد اعظم خان و امیر محمد افضل خان ازین نیز واضح میشود که زمانی که امیرمحمد اعظم خان بحیث یک باغی بمقابل امیرشیر علیخان که دولت برطانیه او را پادشاه افغانستان هم تسلیم کرده بود — قیام نموده و شکست خورد و بخاک انگلیس پناه برد انگلیس بجای آنکه او را مطابق روح قرارداد هائی که با امیردوست محمدخان داشت و امیرتعهدکرده بود که دوستان او را دوست خود و دشمنان او را دشمن خویش بشناسد براساس مقابله بالمثل محمد اعظم خان را بخاک خود راه نمیداد و یا اگر راه داده بود نظر بند ساخت و از منطقه سرحد دور نگه میداشت (مثلی که خود امیردوست محمدخان را در عصر شاه شجاع به کلکته و پسرش غلام حیدرخان را به بمبئی فرستاده بود) لیکن برای محمد اعظم خان برسم مهمانی روزانه یکصد کلدار مقرر کرد و زمانیکه بار دیگر به دعوت سردار عبدالرحمن خان برادرزاده خود برای اخلال سلطنت امیر شیرعلیخان از راولپندی (در حاشیهء سرحد) حرکت کرد مانع او نشد و گذاشت که بخاطر جمعی برای تخریب سلطنت پادشاهی که دولت برطانیه توسط نماینده خود سلطنت او را برسمیت شناخته بود آزادانه داخل اقدامات شود و همین تشویقات غیرمستقیم ومساعدت های ضمنی دولت برطانیه بود که به سقوط سلطنت امیر شیرعلیخان که به انگلیس در سلطنت اول خویش هیچیک نقصی نرسانده بلکه غائله سلطان محمدخان مهمند را بخاطر دولت مزبور و برای اثبات حسن نیت خود و پابندی کامل خویش به قرارداد های پدر قهرآخاموش ساخته بود منجر گردید.\n\nبالاخره دلیل دیگرعلاقه مندی انگلیس با میر محمد افضل خان وامیرمحمد اعظم خان اینست که در موقع جلوس امیرمحمد افضل خان دولت برطانیه آن تهنیت را که بایست در موقع جلوس امیرشیرعلیخان بحیث ولیعهد رسمی سلطنت افغانستان میگفت در مکتوب شناسائی سلطنت او اظهار و از نفاق خاندان بارکزائی با میرموصوف ابراز تاسف کرده بود مثل اینکه حقیقتاً ولیعهد امیرمحمد افضل خان بوده و شیرعلیخان حقوق او را غصب کرده باشد و فقط درین فرصت با جلوس امیر محمد افضل خان وصیت امیردوست محمد خان مرحوم عملی شده باشد.\n\nبهر حال دولت برطانیه بزودی از این نظریهء غلط خویش (امابر اساس تجارب تازه که بدست آورد) منصرف شده وبالاخره با جلوس ثانوی امیر شیرعلیخان که بدون هیچیک امداد خارجی و در حالیکه رقبای او بیشتر طرف توجه دولت برطانیه بوده اند — موفق به احراز سلطنت شده و با ینقسم لیاقت ومحبوبیت خود— هردو را — نسبت بامیرمحمد افضل خان و امیرمحمد اعظم خان اثبات کرد— امیر موصوف را از هر حیث پادشاه مستحق و قانونی افغانستان شناخت و باین صورت سیاست شناسائی حکمران بالفعل (دی فکتو) بجای حمکران بالاستحقاق (دی ژوری) پس از پنجسال از طرف حکومت هند خاتمه یافت. امادرین تغییر یک عامل خارجی دیگر هم تا اندازه زیادی دخیل بود و آن مسئله پیشروی روس","chars":2359,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1200/00060.jpg","first_page":1,"last_page":65,"title":"Mukhtaṣar tārīkh-i Afghānistān مختصر تاريخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1200/60","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1200/canvas/60","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1200/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1200_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}