{"book":"adl1200","page":38,"text":"-۱۹۱-\n\nمحمد محسن خان دبیر تاریخ فوت او را چنین سروده است:\nمحسن سوال کرد ز پیر خود که آه!\nتاریخ فوت این شهء غازی چسان گرفت؟\nحوری سراز جنان بدر آورد در جواب!\nگفت از امیر جاهد غازی توان گرفت!\n( ۱۲۷۸ هـ ق )\n\nبا وجود کوتاهی که در سطور وفصول بالانسبت به رویداد های این پادشاه ذکر یافت اگر از نظر وسیع قضاوت تاریخ دیده شود و احساسات یکطرف گذاشته شود میتوان گفت که امیر دوست محمد خان بعد از احمد شاه درانی بزرگترین سلاطین این عصر افغانستان بشمار رفته و خدمت بزرگی که عبارت از خاتمه دادن به دورهء ملوک الطوائفی مجدد افغانستان ( پس از انقراض شاهنشاهی سدوزائی ) و تاسیس سلطنت کوچک ولی منظم افغانستان جدید باشد انجام داده است که این کار سائر نارسائی های دورهء پادشاهی او را تحت الشعاع قرار میدهد .\n\nسلطنت اول امیر شیر علیخان\n\nاز (۱۲۷۸ هـ ق - ۱۸۶۲ ع - تا - ۱۲۸۳ هـ ق - ۱۸۶۶ ع)\nپس از مرگ امیر دوست محمدخان به موجب اعلان ولایت عهدی که قبلاً بعد از وفات شهزاده غلام حیدرخان در مورد شهزاده شیرعلی خان بعمل آمده بود - شهزاده شیرعلی خان که در هرات حاضر بود بعد از ختم فاتحه خوانی امیر کبیر بروز چهارم که ۱۲ ذی الحجه ۱۲۸۸ هـ ق (۱۲) جون ١٨٦٨ ع) بود اعلان سلطنت نمود . چون در این وقت اکثر پسران بزرگ امیر (باستثنای شهزاده محمد افضل خان که از همه بزرگتر و در ولایات شمالی حکومت داشت) در هرات حضور داشتند همهء شان ظاهراً به امیر شیر علی خان بیعت کردند تنها شهزاده محمد اعظم خان که شخص ماجرا جو و پر ادعا بود میخواست از بیعت انکار ورزد . اما حضرت سید جمال الدین افغان که در این وقت در هرات موجود و مربی شهزادهء موصوف بود - از اقدامات او مانع شده و نامبرده را وادار ساخت تا علی العجاله بیعت نماید . اما محمد اعظم خان قلباً باین بیعت راضی نبوده و صرف برای بدست آوردن فرصت به آن تن داده بود و انتظار داشت که در صورت عدم بیعت شهزاده محمد افضل خان (که با و مکتوب هم نوشته بود تا از بیعت انکار ورزد) موقع برای اقدامات نامبرده آماده خواهد شد .\nامیر شیر علیخان اگرچه شخص متجدد و روشن فکری بود و آرزوهای خوبی برای مملکت در دل داشت لیکن از حیث اداره و تدبیر ضعیف بود و مخصوصاً خلق سریع الانتقالی داشت که در بسا موارد نقشه هایش را ناکام میساخت چنانچه همین نقص ها نه تنها در سیاست داخلی و فامیلی سبب","chars":1962,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1200/00038.jpg","first_page":1,"last_page":65,"title":"Mukhtaṣar tārīkh-i Afghānistān مختصر تاريخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1200/38","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1200/canvas/38","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1200/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1200_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}