{"book":"adl1198","page":34,"text":"(۳)\n\nتا آنکه در طی قرون کثیره اسم افغان و افغانستان بمیان آمده و بالاخره\nدر قرن سیزده هجری جای اسم خراسان را اشغال نمود.\n\nاوضاع افغانستان مقارن ظهور اسلام\n\nمقارن ظهور اسلام یعنی قرن هفت میلادی اوضاع کشور خراسان متلاشی\nو پریشان و از حیث ماده و معنی دوچار بحران بزرگ اجتماعی بود. مثلاً از پهلوی\nدین که عامل قوی وحدت جامعه است، ازنه قرن باینطرف خراسان گرفتار\nتفرقه و تشتت و بعلاوهٔ دیانت قدیم زرتشتی، معروض سیلاب خمار آور دین بودائی\nگردیده بود، در صفحات شمال هندوکش در خطی که از بلخ تا قندهار ممتد شود\nدر غرب آن دیانت زرتشتی، و در شرقی دیانت بودائی مروج، و این دین اخری\nاز قرن دوم قبل الميلاد رو بعروج سیر، و آئین زرتشت را قدم بقدم در صفحات\nشمال و وادیهای هیرمند عقب زده میرفت. آئین برهمنی نیز بتدریج پیشرفته\nو اينك در صفحات جنوبی هندوکوه معابد او با معابد بودائی همسری مینمود\nطریقه های شیوائی در صفحات جنوب هندوکش (از قرن اول مسیحی) و آفتاب\nپرستی (کیش مترا) که جزئی از آتش پرستی یادگار اوستا بود در زمین\nداور و نقاط مختلفه مملکت (تا قرن نهم عیسوی) و همچنان طرق مختلفهٔ هندوئی\nدر زابل و کابل، ننگرهار و لغمان و پکتیا و سواحل راست رودخانه سند رواج\nو هر يك معابد معینی در آنجاها داشتند. طریقه نسطوری عیسوی هم از قرن چهار\nبا شش مسیحی در ولایت های طوس، مرو، هرات و غزنی قدم نهاده بود. (۱)\nمعابد عظیم این مذاهب از قبیل معبد نوبهار بودائی بلخ، معبد «زور» آفتاب\nپرستی زمین داور معبد «آرونای» آفتاب پرستی کـاپـیسا، معبد «سوریای» برهمنی\n(۱) نستوریان نام بطریق قسطنطنیه بود که ادعا میکرد حضرت عیسی دو وجود روحانی\nو جسمانی داشت، عقیده او بعدها در اطراف موصل، حلب و سوریه نشر گردیده و در قرن شش\nمسیحی در نواحی ولایت مرو و حتی غزنی رسیده بود، پیروان این عقیده نسطوریها گفته میشدند.","chars":1565,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1198/00034.jpg","first_page":1,"last_page":737,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تاريخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1198/34","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1198/canvas/34","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1198/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1198_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}